آداب نوشتن

ویروس «توسط» در رسانه‌ها!

2008-11-24T17:28:20Z

در کتاب آموزنده‌ی «جامعه‌شناسی خودمانی»، فصلی هست به نام «همه‌چیز دانی ما ایرانی‌ها» که حسن نراقی در آن با مایه‌هایی از طنز، رفتار اغلب ایرانی‌ها در مواجهه با چیزی را که نمی‌دانند، تحلیل کرده است. اگر به فرض هر یک از ما یک استثنا باشیم، حتماً در دور و بر خودمان، میان همکاران، دوستان، افراد فامیل و دیگران، کسانی را دیده‌ایم که در مقابل چیزی که نمی‌دانند مقاومت می‌کنند و معتقدند «آن چه من می‌گویم درست است» و روی این عقیده پا می‌فشارند.

همین دسته از افراد، در مقابل قواعد درست‌نویسی زبان فارسی، واکنشی عجیب نشان می‌دهند. به اعتقاد این دسته، درست‌نویسی زبان فارسی از پایه اشتباه است و معتقدند که زبان فقط برای رساندن پیام به وجود آمده و اگر بتوانیم پیام را با جملات غلط و اشتباه هم به مخاطب برسانیم، کارمان را درست انجام داده‌ایم. اینان معتقدند «آن‌طور که خودشان دوست دارند» می‌نویسند و در مقابل ویرایشِ کارهایشان مقاومت نشان می‌دهند و گاه حتا به تمسخر می‌گویند: ویراستاری و درست‌نویسی و... همه‌اش ادا و اطوار است. به این افراد، اگر بگویی به کار بردن «توسط» غلط است و برایشان دلایل محکم ارائه کنی، می‌گویند این‌ها همه حرف مفت است و همه‌ در مطبوعات از «توسط» استفاده می‌کنند و در نهایت وقتی خیلی می‌خواهند با شما راه بیایند، می‌گویند، خب به جایش می‌گذاریم «از سوی». و اگر بپرسی که برای حرف‌شان منبع موثق دارند، تازگی‌ها می‌گویند: لابد منبع‌ات «غلط ننویسیم» ابوالحسن نجفی ست یا «فرهنگ درست‌نویسی سخن» و با خنده می‌گویند: این پیر و پاتال‌ها دیگر دوره‌شان گذشته.

اگر پویایی و تغییر و تحولات زبان را در نظر بگیریم، می‌توانیم در برخی موارد قبول کنیم که کتاب‌های درست‌نویسیِ زبان فارسی، در حال حاضر اشکالاتی دارند که البته بحث درباره‌ی این تحولات را باید به اهل فن و ویراستاران حرفه‌ای سپرد، اما نکته این‌جاست که بعضی قواعد دستور زبان، هر چند سال هم که بگذرد، مشمول مرور زمان و تحولاتِ زبان نمی‌شوند.

چندی پیش در نخستین جلسه‌ی کارگاه «امکانات زبان فارسی در ترجمه» که در شهرکتاب مرکزی برگزار شد، ابوالحسن نجفی درباره‌ی پژوهشی در فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی حرف زد که نتیجه‌ی آن این بود: دایره‌ی لغات روزنامه‌نگاران ایران حداکثر ۷۰۰ کلمه است.
سوای تاسف‌بار بودن این واقعیت، نکته‌ی دیگری شایان توجه است و آن این‌که، اگر قبول کنیم که دایره‌ی واژگان روزنامه‌نگاران در خوشبینانه‌ترین حالت ۷۰۰ کلمه است، این افراد کمتر پیش می‌آید که در پی گسترش دایره‌ی واژگان خود باشند. و تلخ‌تر این‌که، روزنامه‌نگاران، اعم از حرفه‌ای و غیرحرفه‌ای، کمتر در کنار کیفیتِ محتوای مطالب‌شان، به درست بودن آن از لحاظ دستوری فکر می‌کنند. نتیجه این می‌شود که بسیاری، بدون توجه به درست یا غلط بودنِ واژه‌ها و بدون این‌که بدانند کجا باید آن‌ها را به کار ببرند، فقط از روی دست همدیگر کلمات و الگوهای جملات را ناخواسته و بی‌تفکر کپی می‌کنند.

درباره‌ی محدود بودن این دایره‌ی واژگان گمان نمی‌کنم از دست کسی به غیر از خودِ نویسنده‌ی متن کاری بر بیاید، اما درباره‌ی درست یا غلط بودن برخی از واژه‌ها، با مراجعه به منابع و کتاب‌های درست‌نویسی می‌توان از رسمی‌شدن استفاده از واژگان غلط جلوگیری کرد. خوب است بدانیم که در متون فارسی، استفاده از برخی واژگان و ترکیب‌ها «ناپسند»، و استفاده از برخی از آن‌ها «غلط» است. که بسیاری از افراد تفاوت بین این دو را متوجه نمی‌شوند. برای مثال، استفاده از «غیر قابل تحمل» ناپسند است و به جای آن می‌توان از «تحمل‌ناشدنی» استفاده کرد، اما به کار بردن «توسط» نه ناپسند، که غلط است.

برای توضیحِ چراییِ غلط بودن‌ آن، چکیده‌ای از پنج صفحه‌ی «غلط ننویسیم» ابوالحسن نجفی را می‌نویسم:

در چند دهه‌ی اخیر بر اثر نفوذ زبان‌های فرنگی از راه ترجمه‌ها، نوعی جمله‌بندی در فارسی رایج شده که در قدیم سابقه نداشته است و آن این است که مثلاً به جای این‌که بگویند: «گلدان را بچه شکست»، می‌گویند «گلدان توسط بچه شکسته شد». این نحوه‌ی بیان که امروزه در روزنامه‌ها و رادیو و تلویزیون به حد شیاع رسیده است ناشی از شتابزدگی مترجمان و به خصوص مترجمان خبرگزاری‌هاست که عبارت‌های خارجی را لفظ به لفظ به فارسی برمی‌گردانند و نمی‌خواهند اندکی رنج جستجو را بر خود هموار کنند یا دست کم بیاندیشند که در اجتماع یا با اهل خانواده‌ی خود به طور عادی چطور صحبت می‌کنند. بررسی در متون گذشته‌ی فارسی تا پیش از دوران اخیر نشان می‌دهد که اولاً کاربرد فعل مجهول نسبت به زمان ما بسیار اندک است و ثانیاً فعل مجهول جایی به کار می‌رود که نیاز به ذکر عامل (فاعل حقیقی) نباشد. مثلاً می‌گویند: «پیغام فرستاده شد» و آن هنگامی ست که به هر دلیل نخواهند حامل پیغام یا خواننده‌ی نامه را ذکر کنند.

بسیاری از کسانی که بر درستیِ استفاده از «توسط» اصرار دارند، می‌گویند این کلمه را برای تاکید بر مفعول جمله به کار می‌برند. مثلاً: «کتاب ِ الف توسط نشر ِ ب منتشر شد» ابوالحسن نجفی در این باره توضیح داده:

استفاده از فعل مجهول چند علت دارد، که مهم‌ترین آن‌ها عط توجه بیشر به یکی از اجزا عبارت نسبت به دیگر اجزا آن است. کلمه‌ای که در آغاز عبارت می‌آید البته بیشتر از کلمه‌های دیگر جلب توجه می‌کند. این عمل را می‌توان «برجسته‌سازی» نامید. در زبان‌های فرنگی (در اینجا مراد بیشتر فرانسه و انگلیسی ست) اگر ناشر را در آغاز جمله بیاورند فعل معلوم به کار می‌برند و می‌گویند: «نشر ب کتاب ِ الف را منتشر کرد». در فارسی نیز همین شیوه معمول است. اما در زبان‌های فرنگی اگر «ناشر» را در آغاز عبارت ذکر کنند، فعل جمله را به صیغه‌ی مجهول می‌آورند. اینجا میان فارسی و زبان‌های فرهنگی اختلاف مهمی هست، بدین معنی که در فارسی، فعل مجهول را فقط وقتی به کار می‌برندد که عامل ناشناخته باشد یا نخواهند شناخته شود و در این صورت می‌گویند: «کتاب ِ الف منتشر شد» ولی هرگاه بخواهند عامل را نام ببرند نمی‌گویند: «کتاب الف توسط نشر ب منتشر شد» بلکه در این مورد نیز همچنان فعل معلوم به کار می‌برند اما با استفاده از ادات ِ دستوری ِ «را» (که در زبان‌های فرنگی معادل ندارد)، مفعول را قبل از فاعل می‌آورند و می‌گویند: «کتاب الف را نشر ب منتشر کرد» بدین ترتیب برجسته‌سازی به نحو احسن انجام شده زیرا کلمه‌ي «کتاب» در آغاز عبارت آمده و توجه شنونده به آن جلب شده است. در زبان‌های فرنگی چون معادل «را» وجود ندارد، طبعاً از این شیوه نمی‌توانند استفاده کنند و ناچار فعل مجهول به کار می‌برند. بنابراین در ترجمه‌ی جمله‌هایی که دارای فعل مجهول است، شرط امانت این نیست که در فارسی نیز فعل مجهول به کار رود، بلکه در اغلب موارد می‌توان آن ها را با استفاده از کلمه‌ی «را» ترجمه کرد.

اما در این مورد، برخی روزنامه‌نگارانِ ما تخیل خود را به کار انداخته‌اند و چون از جایی شنیده‌اند که «توسط» غلط است، به جای آن از کلمه‌هایی مثل «از سوی»، «از طرف»، «به وسیله‌ی» و... استفاده می‌کنند. و جالب توجه این‌که معتقدند با تبدیل کردن «توسط» به «از سوی» جمله درست شده است. این عده به همراه بعضی از سره‌نویسان تصور کرده‌اند با جایگزینی کلمه‌ی فارسی «از سوی»، تصنع و ابهامی را که در این جمله‌بندی‌ها هست می‌توانند برطرف کنند. مثالی که در همین کتاب غلط ننویسیم آمده، این نظریه را نیز رد می‌کند:

در جمله‌ای مانند «شهر از سوی دشمن آتش زده شد» تصنع باقی‌ست و ابهام شدیدتر شده است زیرا معلوم نیست که آیا دشمن به دست خود شهر را آتش زده است یا آتش‌سوزی نخست از سمت دشمن آغاز شده و سپس به سمت شهر پیش رفته است. علاج کار در تغییر واژه‌ها نیست، بلکه در تغییر ساخت جمله است و کوشش ما نخست باید مصروف این شود که جمله‌بندی فارسی باشد، نه واژه‌های آن. از این گذشته، عبارتی چون: «نماینده‌ی ایران از سوی معاون وزارت امور خارجه تا فرودگاه بدرقه شد» واقعاً زشت و ناهنجار است. آیا ساده‌تر این نیست که پیروی کورکورانه از ساخت عبارت فرنگی را کنار بگذاریم و به طور ساده و طبیعی بگوییم: «نماینده‌ی ایران را معاون وزارت امور خارجه تا فرودگاه بدرقه کرد»؟‌

فکر می‌کنم اگر هر یک از ما که دستی در نوشتن داریم، کمی و فقط کمی به این قوانین ساده‌ی درست‌نویسی دقت کنیم، بتوانیم جلوی رسمی شدن استفاده از واژگان غلط را بگیریم، هرچند با مسری بودن این ویروس، بعید می‌دانم دست‌ ِ کم همکاران مطبوعاتی‌ام حوصله‌‌اش را داشته باشند. دارند؟

برای آ‌ن‌ها که دغدغه‌ی زبان دارند

2008-01-12T09:14:03Z

تازه‌ترین شماره‌ی مجله‌ی بخارا ویژه‌ی «زبان شناسی» ست. نمی‌توانم هیجان‌زدگی‌ام را از دیدن این شماره پنهان کنم. آن‌ها که دغدغه‌ی زبان و حتا درست نویسی دارند می‌توانند ساعت‌ها با این شماره‌ی بخارا مشغول باشند. اطلاعات بیشتر درباره‌ی فهرست مطالب و نویسندگان این شماره را از اینجا بخوانید.

ارزان روزنامه‌نگار می‌شویم!

2007-12-13T08:36:43Z

تا به حال درباره‌ی این‌که چرا استفاده از «می‌باشد» و «می‌نماید» غلط است، زیاد گفته‌اند و زیاد خوانده‌ایم. از کارکنان اداره‌ی برق یا سربازهای نیروی انتظامی انتظار نمی‌رود که در اطلاعیه‌ها یا پلاکاردهایشان این نکته‌ها را رعایت کنند، حتا از خیلی‌ها نمی‌توان انتظار داشت که از تمام اشتباهات رایج در نوشتن آگاه باشند! اما از روزنامه‌نگاران ِ روزنامه‌های سراسری کشور که ادعا هم دارند دیگر بعید است که در یک متن کوتاه نتوانند «می‌باشد»، «می‌نماید»، «توسط» و ... را ننویسند! تازه با کمی ارفاق درباره‌ی مکروه بودن استفاده از «مورد» در جاهایی که در متن خواهید دید. بد نیست شما هم این یادداشت بامزه را بخوانید و دعا کنید به جان ویراستاری که در روزنامه نشسته (البته اگر اصلاً ویراستاری در کار باشد!) و نمی‌دانم پول چه‌کاری را می‌گیرد اگر ویراستاری نمی‌کند!

روزنامه‌ی اعتمادملی، چهارشنبه ۲۱ آذر، صفحه‌ی حوادث:

در حاشيه وقايع اخير اصفهان - [پويان فرزين]

بسياري از كشورهاي جهان از گردشگران به عنوان سرمايه‌هاي اصلي كشورشان استفاده مي‌كنند و آنان را بي‌خطرترين و پردرآمد‌ترين صنعتگران مي‌دانند كه ايجاد امنيت و رفاه و آسايش براي آنان جزو وظايف اصلي پليس و مسوولا‌ن ذيربط آن دسته از كشورها مي‌باشد.

اما در پي كشته شدن ژولين وان وائسبرگ جوان 42 ساله فرانسوي در ايران كه به منظور ديدن از شهرهاي اصفهان و يزد به كشورمان سفر كرده بود علا‌مت سوال‌هاي فراواني در ذهن مردم ايجاد شد.

به واقع ناديده گرفتن علا‌يق مردم جهان نسبت به گردشگاه‌ها و محل‌هاي جذب گردشگر در كشور كه طي چند ساله اخير توسط مسوولا‌ن در حال رخ دادن است و به عنوان نمونه بارز مي‌توان از كشمكش‌ها بر سر كوتاه نمودن برج جهان‌نما، عبور مترو از زير چهارباغ به عنوان تنها معبر قديمي در حال استفاده در جهان و يا آبگيري سد سيوند و ... نام برد، چه هدفي دنبال مي‌شود؟

و اما قتل يك گردشگر فرانسوي در ايران كه در رسانه‌هاي داخلي و خارجي بازتاب‌هاي متفاوتي داشته است در حالي اتفاق افتاد كه هفت روز قبل از آن دو مرد مسلح در ساعات مياني روز به كيوسك پليس اتباع بيگانه واقع در خيابان چهارباغ كه يكي از شلوغترين و پرترددترين مناطق شهر اصفهان مي‌باشد حمله كرده و يك افسر انتظامي را مورد اصابت گلوله قرار داده و طي نامه‌اي كه در صحنه جنايت از خود به جا گذاشتند خواستار آزاد نمودن همدستان خود در جنايت‌هاي سرقت از طلا‌ فروشي و بانك در اصفهان و اعمال تبهكارانه ديگر در استان فارس كه چندي پيش توسط پليس آگاهي اصفهان دستگير شده بودند شدند.

اين موضوع در حالي است كه زمان دستگيري همدستان اين دو مرد جنايتكار در آبان‌ماه سال جاري، پليس هيچ خبري از موفقيت در امر فرار كاظم> قاتل فراري- و برادرش كه اكنون با ايجاد رعب و وحشت در دل مردم امنيت را از شهروندان اصفهاني سلب كرده‌اند، نداد و فقط دستگيري سه نفر عضو اين باند را به عنوان يك موفقيت بزرگ اعلا‌م كرد. ‌ در هفت روزي كه از وقوع حمله به افسر انتظامي تا وقوع قتل ژولين وان وائسبرگ توسط كاظم گذشت شهروندان اصفهاني شاهد شدت گرفتن تردد گشت‌هاي پليس امنيت اجتماعي بودند كه ظاهرا پوشش خانم‌ها و يا بلند بودن صداي ضبط خودروها و ... براي پليس اهميت بيشتري داشت تا رها بودن يك سارق مسلح و قاتل كه در نامه‌اي تهديدآميز به انتقام‌گيري و قتل تا زمان آزادي همدستانش تاكيد كرده بود. همچنين مخفي نگاه داشتن تهديدهاي بازماندگان اين باند مخوف- كه در سرقت‌هاي قبلي ثابت كرده بودند از كشتن انسان‌هاي بي‌گناه هيچ ابايي ندارند- توسط پليس باعث شد تا اكنون در مجامع بين‌المللي نه‌تنها در جهت جذب توريست به شهري كه گنبدهاي مساجد و پل‌هاي پي‌در‌پي و ديگر آثار ديدني‌اش زبانزد عام و خاص مي‌باشد اقدامي نكرده باشيم، بلكه با اقدامات ديوانه‌وار افرادي نظير كاظم‌ها و با مسامحه و سهل‌انگاري در جهت كاهش تعداد گردشگر به كشورمان گام برداريم و از اين جهت بهانه خوبي به دست كشورهاي مغرض داده تا به اتهامات و انگ‌هاي زده شده به كشورمان اتهام عدم ايجاد امنيت براي گردشگران را نيز اضافه نمايند. حال كه فرماندهي انتظامي استان اصفهان با انتشار عكس‌هاي اين جنايتكاران و تعيين جايزه براي معرفي آنها از مردم كمك خواسته است حدود دو دهه از امدادرساني‌هاي داوطلبانه مردم به رزمندگان در جبهه‌ها مي‌گذرد كه هر از چند گاهي اين رفتار شايسته را در رخدادي غيرمنتظره همچون زلزله يا سيل‌زدگي و ... شاهد هستيم. از اهداي دو عدد تخم‌مرغ يك پيرزن از روستاي چرمهين گرفته تا فروش چندين هكتار از زمين‌هاي يك تاجر فرش در كاشان، همه و همه مبين اهميت دادن مردم به مسوولا‌ن و اهتمام در جهت رفع نياز آنان مي‌باشد ولي امروز با گذشت حدود دو دهه از تجربه شيرين اعتماد به مردم در سال‌هاي دفاع مقدس، زلزله ويرانگر بم و سيل‌زدگي شهر‌هاي شمالي كشورمان كه طبق گفته مسوولا‌ن بلندپايه وقت اگر همت و اقتدار مردم نبود توفيقي هم حاصل نمي‌گشت پليس به اين نتيجه رسيده است كه صادقانه با مردم سخن گفتن و ياري گرفتن از آنان گزينه نهايي‌اش باشد. اي كاش حفظ امنيت و تامين جان و مال انسان‌ها كه شرع مقدس، گفتار و تاكيدات بزرگان سياسي، علماي علم جامعه‌شناسي و قانون اساسي بر آن تاكيد موكد داشته‌اند از مسائل حاشيه‌اي همچون قليان‌هاي قهوه‌خانه‌ها اهميت بيشتري داشت و اي كاش فرماندهان پليس حضور در برنامه‌هاي كودك سيما جهت فرهنگ‌سازي را به مسوولا‌ن امر سپرده و براي بالا‌ بردن سطح امنيت اخلا‌قي در جامعه به اقدامات خداپسندانه روي مي‌آوردند و آن را به دانشگاهيان و محققان امر تاثيرگذاري در فرهنگ جامعه مي‌سپردند و طبق وظايف ذاتي خود به تامين جان و مال و ناموس مردم صبور ايران‌زمين مي‌پرداختند.

:: جهت تمدد اعصاب پیشنهاد می‌کنم این صفحه را ببندید!

آداب درست‌نویسی ـ نگارشی (۱)

2007-07-03T07:46:02Z

قانون یکم: این نوشته‌ها در درجه‌ی اول برای کسانی‌ست که برای نوشتن در فضای مجازی، نیم‌فاصله را رعایت می‌کنند ولاغیر! نکته‌ی ضروری: ترتیب نوشتن یادداشت‌های این بخش (آدابِ نوشتن) بر اساس اشتباهاتی است که خودم در نوشتن مرتکب می‌شدم و بعد آن‌هایی که هنگام خواندن وبلاگ یا یادداشت‌های چاپی دوستان می‌دیدم. اشتباهاتی که شاید در نگاه اول چندان به چشم نیاید و مهم هم نباشد، اما... رسانه‌های جمعی، کاغذی یا صوتی‌ـ‌تصویری، نقش مهمی در فرهنگ‌سازی دارند. اگر راه و رسم حرف زدن و درست نوشتن را هم جزئی از فرهنگ به حساب بیاوریم، هر اشتباهِ اصحاب این رسانه‌ها، در صورت تکرار ممکن است چنان در جان و زبانِ مخاطبان رسوخ کند که تصحیح آن هزینه‌ي زیادی بطلبد. به عنوان مثال، یکی از نمونه‌های تاثیر رسانه‌ها بر زبان که تازگی به چشمم خورد (بدون قضاوت در مورد خوب یا بد بودن این موردِ خاص)، کلمه‌ی «پاچه‌خواری» در ترجمه‌ی رمان بادبادک‌باز نوشته‌ی خالد حسینی‌ست(۱). کاری ندارم که این کلمه درواقع جایگزین چه واژه‌ای شد و چطور با ورودش به زبان ما، واژه‌ی سابق (و حتا قبیح) قبلی را کنار زد. اما همین نمونه‌ی کوچک تاکیدی‌ست بر تاثیرگذاری رسانه‌های جمعی بر زبان و فرهنگ ما. در این یادداشت‌ها، با استفاده از منابعِ در دسترس، سعی دارم نکاتی را گوشزد کنم که معمولاً رعایت نمی‌شوند یا آن‌قدر ریز هستند که رعایت کردن‌شان به نظر مهم نمی‌آید. استفاده از «را» پس از فعل با استناد به کتاب‌های مرجعِ درست‌نویسی، استفاده از «را» پس از فعل غلط است، اما این اشتباه بدون این‌که به چشم بیاید، زیاد تکرار می‌شود. و جالب آن‌که در وبلاگ کسانی هم دیده می‌شود که جزو همان اصحاب رسانه‌ای هستند که بالاتر، از تاثیرگذاری‌شان گفتم. چندی پیش به دنبال اطلاعاتی درباره‌ی باب مارلی می‌گشتم که در وبلاگِ نسبتاً معروفی، به این جمله رسیدم: حتماً نام باب‌ مارلي‌ خواننده سياه‌پوست‌ ضد جنگ و صلح‌طلبي كه‌ چندين سال‌ پيش‌ در جامائيكا كشته شد را شنيده‌ايد؟ بد نیست برای توضیح درباره‌ی این نکته، چند جمله‌ای از کتاب «غلط ننویسیم»، نوشته‌ی ابوالحسن نجفی را عیناً نقل کنم: در عبارت پارسایی را دیدم که زخم پلنگ داشت هرگاه فعل «دیدم» را به پایان عبارت منتقل کنیم، بدین صورت: پارسایی را که زخم پلنگ داشت دیدم در روابط میان دو جمله‌ی پایه و پیرو و در روابط اجزای هریک از آن دو تغییری رخ نمی‌دهد. بیان این نکات بدیهی برای رفع اشتباهاتی است که در سال‌های اخیر، خاصه در رادیو و تلویزیون فراوان مرتکب می‌شوند و فی‌المثل همین جمله را به خیال خود «اصلاح» می‌کنند و به این صورت در می‌آورند: پارسایی که زخم پلنگ داشت را دیدم. و اگر از آن‌ها پرسیده شود که چرا جای «را» را تغییر داده و به بعد از فعل برده‌اند جواب می‌دهند که پارسایی فاعلِ فعل «داشت» است و بنابراین صحیح نیست که پس از فاعل «را»ی مفعولی بیاید و اشتباه دقیقاً‌ همین‌جاست: پارسایی فقط و فقط مفعولِ فعل «دیدم» است و اگر هم از لحاظ معنایی، فاعل (یا به بیان دقیق‌تر: عاملِ) فعلِ داشت باشد، از لحاظ صوری و دستوری هیچ ربطی به فعل «داشت» ندارد. به طور کلی باید سعی کرد که «را» به مفعول صریح‌ هرچه نزدیک‌تر باشد. حتا باید احتراز کرد از این‌که متمم‌های دیگری میان «را» و مفعول صریح واقع شود. مثلاً جمله‌ی زیر که در آن «را» پس از مفعول غیر صریح آمده غلط است: «سودان استرداد نمیری از مصر را تقاضا می‌کند» (روزنامه‌ي اطلاعات، شماره‌ی ۱۶ تیر ۱۳۶۴، ص ۱۶)، و به جای آن باید گفت: «سودان استرداد نمیری را از مصر تقاضا می‌کند». استعمال «را» پس از فعل، نه در متون قدیم و متاخر ادبیات فارسی سابقه دارد و نه مربوط به گفتار روزمره‌ي مردم است. این بدعت غلط کار عده‌ای از باسوادان کم‌مایه در رادیو و تلویزیون و مطبوعات است که به گمان باطلِ خود می‌خواهند زبان فارسی را «ویرایش» کنند و آن وقت نه تنها در انشای خود بلکه در متن سخنرانی‌ها و نوشته‌های دیگران نیز دست می‌برند و جای «را» را تعییر می‌دهند.. استعمال «را» پس از فعل بر خلاف سنت هزار و دویست‌ساله‌ي زبان فارسی است و در همه حال باید از آن پرهیز کرد.(۲) حال با خواندن این توضیحات، تصحیح جمله‌ای که درباره‌ی باب مارلی نقل کردم، کار ساده‌ای می‌شود. اگر از افرادی هستید که این اشتباه را در نوشتن مرتکب می‌شود، از این پس سعی کنید با دقت بیشتری بنویسید. با تجربه‌ی شخصی می‌توانم پیش‌بینی کنم که در ابتدا، وسواس درست‌نویسی چنان گریبان‌تان را می‌گیرد که ممکن‌ است اصل مطلبی که می‌خواهید بنویسید، یادتان برود، اما در نهایت بعد از تمرین و دقت، مطمئن باشید که آمار اشتباه‌هایتان به تدریج پایین می‌آید و بعد از آن اگر یک زبان‌دان یا یک ویراستارِ حرفه‌ای مطلب‌تان را بخواند، جور دیگری درباره‌تان فکر می‌کند. یادتان نرود که ماهی را هر وقت از آب بگیرید، تازه است. ‍پی‌نوشت: ۱) بابا هم چشمکی زد. " می‌بینم که پدرت پاچه‌خواری عالم‌گیرش را به تو هم یاد داده". و با آرنج زد به پدر آصف... بادبادک‌باز، صفحه‌ی ۱۱۱، نوشته‌ی خالد حسینی، ترجمه‌ی زیبا گنجی-پریسا سلیمان‌زاده ۲) غلط ننویسیم، نوشته‌ی ابوالحسن نجفی، صفحات ۲۰۴، ۲۰۵، ۲۰۶.۲

افتتاحیه

2007-06-20T07:48:39Z

از وقتی شروع به خواندن کتاب‌های مرجع برای درست‌نویسی کردم، موقع نوشتن به شدت دچار وسواس می‌شوم و جالب آن‌جاست که این وسواس گاهی حسابی کار دستم می‌دهد. آن‌قدر که املای بعضی کلمات هم یادم می‌رود. جدای از این اتفاق، اشتباهات دستوری در صحبت‌های روزانه و زبان عامیانه، کم‌کم به زبان نوشتاری هم راه پیدا کرده‌اند. بارها پیش آمده که نوشته‌ای را در وبلاگ یا حتی روزنامه خوانده‌ام که از نظر دستور زبان مشکل داشته ولی... این‌جا قرار است از اشتباهات نوشتاری بنویسم و از هرچیزی که به نوشتن مربوط می‌شود. داستان ِ کوتاه باشد یا هرچیز دیگری. ممکن است از تجربه‌ی خودم بنویسم، یا از کتاب‌های مرجع استفاده کنم، یا حتا از اهل فن‌ای دعوت کنم که گاهی برایم بنویسد. پیشنهاد دیگری دارید؟