از میان ناشناخته‌ها

:: روزنامه‌ی اعتماد، ۲۰ مهر ۸۷

نشر نیلوفر به تازگی مجموعه‌داستان خارجی «نقشه‌هایت را بسوزان» را با انتخاب و ترجمه‌ی مژده دقیقی را به بازار عرضه کرده است. پیش از این، دو کتاب «این‌جا آدم‌ها این‌جوری هستند» و «مشقت‌های عشق» در این مجموعه منتشر شده که در همه‌ی آن‌ها، داستان‌های برگزیده‌ی چند سال اخیر ترجمه شده است. داستان‌هایی خواندنی از نویسندگان خوب دنیا که برخی از آن‌ها برای نخستین‌بار در ایران ترجمه شده‌اند. گفت‌وگویی که می‌خوانید با مژده دقیقی، مترجم، درباره‌ی این مجموعه و داستان‌هایشان انجام شده است.


داستان‌های این سه مجموعه، داستان‌هایی هستند که از ابتدای دهه‌ی نود تا سال ۲۰۰۷ نوشته‌ شده‌اند. به عنوان مترجم این داستان‌ها فکر می‌کنید روند داستان‌نویسی در جهان از دهه‌ی نود تا حال حاضر چه تغییراتی کرده است؟
در این سه مجموعه و تا آنجا كه من داستان‌هاي معاصر دنياي انگليسي‌زبان را دنبال كرده‌ام، بيشتر احساس می‌کنم داستان‌نويسي امروز جریانی است که به سوی کمال می‌رود. فکر می کنم حرکت رو به جلویی در این داستان‌ها وجود دارد. شايد این داستان‌ها با داستان‌های قبل از خودشان شاید خیلی تفاوت داشته باشند؛ منظورم از داستان‌هاي قبل آن داستان‌هايي است که ما به عنوان خواننده‌ی ایرانی از داستان امریکایی در ذهن داریم، داستان‌هایی مثل داستان‌های فاکنر یا همینگوی. به نظرم داستان‌های سال‌هاي اخير، هر کدام در نوع خود، بسیار درونی‌تر، فردی‌تر و به معنای عام‌  احساسی‌تر شده‌اند. توجه به فرد خیلی بیشتر شده و شاید این یک خصوصیت اجتماعی باشد كه در همة جوامع كم و بيش دارد اتفاق می‌افتد. در داستان‌های خودمان هم  امروز اين گرايش از بعد اجتماعی به بعد فردی را می‌بینیم.

یعنی معتقد هستید تفاوت‌ها بیشتر از آن‌که در سبک و فرم داستان‌ها باشد، در مضمون‌ها اتفاق افتاده است؟
قطعاً در سبك و فرم هم تفاوت هست. سبك كار نویسندگان مختلف با هم بسیار تفاوت دارد، ولي در مجموع مي‌توان گفت كه سبک ها خيلي بيشتر جاافتاده و كامل‌تر و تخصصي‌تر شده. تعداد زیادی از داستان‌هايي که خوانده ام، از نظر سبک و زبان به سادگی میل کرده اند، یعنی در سبك و زبان داستان‌هاي امروزي پیچیدگی زیادی نمی‌بینیم.  فکر می‌کنم این ویژگی مهمي است؛ يك معني‌اش اين است كه تفکر و درون‌مایه‌ی داستان تا حد زيادي بر زبان و سبک غالب است.


با تغییرات فرهنگی و اجتماعی که در جهان به صورت طبیعی وجود دارد، داستان‌های تازه‌تر در چه زمینه‌هایی با داستان‌کوتاه‌های کلاسیک و قدیمی تفاوت دارند؟
به عنوان کسی که زیاد داستان کوتاه خوانده و خوانندة حرفه‌ای داستان کوتاه شده، مي‌توانم بگويم كه داستان‌ها به سمت خواننده‌ی خاص پیش می‌روند، به سمت درونی شدن و فردی شدن. این حتماً ویژگی این عصر است که داستان کوتاه و رمانش از انسان معاصر شهری‌ صحبت می‌کند و با معيارهاي روانشناختي در احوال آدم‌ها دقيق مي‌شود، حالا مي‌خواهد داستان علمي-تخيلي باشد يا داستان عاطفي يا گوتيك. پرداخت دقیق ويژگي بارز اين داستان‌هاست و کاری که روی این داستان‌ها انجام مي‌شود خیلی مهم است. نوشتن داستان‌ با استعداد و خلاقيت آغاز مي‌شود، ولي بدون مطالعه و كار دقيق و منسجم به نتيجه نمي‌رسد؛  مستلزم كار حرفه‌ای و تخصصي است. ما هم اگر می‌خواهیم داستان‌هایمان کامل شود، باید به همين سمت برویم.
 
در مقدمه‌های سه کتابی که در این مجموعه منتشر شده، گفته‌اید که این داستان‌ها را از بین داستان‌های برگزیده در جوایز ادبی معتبر جهان، یا از نشریات معروف انتخاب کرده‌اید. هدف کلی‌تان از انتشار این مجموعه چه بود؟
هدفم در درجه‌ی اول اين است كه نگاه خودم را به داستان با خواننده‌ها در ميان بگذارم و با خواننده‌هايي كه با آنها اشتراك سليقه دارم، ارتباط برقرار كنم.  بعد از آن، می‌خواهم گوشه‌هايي از جهان گستردة داستان را، با همه‌ی مشكلاتي که در اين زمينه وجود دارد، به آنها نشان بدهم.

برای انتخاب داستان‌ها از این منابع چه روندی را طی می‌کردید؟
در وحلة اول، تعداد زيادي داستان برگزيدة جديد را در مجموعه‌هاي مختلف مي‌‌خوانم. خود اين داستان‌ها از فیلترها و صافی‌هایی گذشته‌اند تا براي چنين مجموعه‌هايي انتخاب شوند و اين موضوع به من در انتخاب داستان كمك مي‌كند. به يك معني، از ميان داستان‌هايي دست به انتخاب مي‌زنم كه به تشخيص عده‌اي  كارشناسِ داستان داستان‌هاي برتر هستند. تعدادي از داستان‌ها را هم مستقيماً از مجلاتي مثل نيويوركر يا آتلانتيك مانتلي و پاريس ريويو  انتخاب مي‌كنم كه اين داستان‌ها هم به نوبة خود از صافي سردبيران اين نشريات گذشته‌اند و همین برايم یک ملاک است. مسلّماً سلیقه‌ی من هم در انتخابم دخیل است؛ در وحلة اول داستان‌ها را بر اساس پسند شخصی‌ام انتخاب مي‌كنم. داستان را می خوانم و اگر به نظرم داستان خوبی آمد، نگه‌اش می‌دارم. در مرحله‌ی بعد، به مسائل و مشكلاتي مي‌پردازم كه در كار ترجمه با آن‌ها روبه‌رو هستیم، مثل محدودیت‌هایی که در زمينة نشر داریم. معمولاً داستانی را که بخش‌هايي از آن بايد حذف شود، می‌گذارم کنار؛ ترجيح مي‌دهم تا آنجا كه ممكن است چیزی از داستان حذف نکنم.

در انتخاب «داستان خوب» از میان گزینه‌های بسیاری که دارید، چه معیارهایی در نظرتان هست؟
یک مقدار برای خودم هم نامشخص است. شخصاً در زمينة داستان آدم تنوع‌طلبی هستم و تقريباً از خواندن همه‌جور داستاني لذت مي‌برم، به شرطی که در نوع خودش داستان خوبی باشد. در این مجموعه‌ها هم، خصوصاً در مجموعة آخر، سعی کرده‌ام این تنوع رعایت شود و نمونه‌هايي از انواع داستانی مختلف داشته باشیم. به همین‌ دليل، فکر می‌کنم معيار اصلي‌ام من استحكام و قدرت هر داستاني در نوع خودش باشد.

داستان کوتاه خارجی معمولاً مخاطب خاص دارد. مخاطب شناسی‌تان در ابتدای شروع کار چه بود؟
در حال حاضر، سه مجموعه با اين ترتيب منتشر شده است. وقتی مجموعة اول- اينجا همة آدمها اين‌جوري‌اند- را منتشر می‌کردم، هیچ تصوری از مخاطب آن نداشتم و  نمی‌دانستم این مجموعه موفق خواهد بود یا نه. نویسنده‌هاي داستان‌ها اكثراً معروف نبودند و، همان‌طور كه مي‌دانيد، در فضاي نشر آثار ترجمه در ايران شهرت نويسنده خیلی مهم است. چاپ این کتاب هم براي من و هم براي ناشر ریسک بود، بخصوص براي ناشر که قبول کرد داستان‌هاي این نویسنده‌های گمنام را چاپ کند. ولی بعد که به این کتاب توجه شد، یک مقدار مخاطب‌ها را شناختم و فهميدم از داستان چه مي‌خواهند. از یکی دو داستان مجموعه ی اول انتقاد می‌کردند و معتقد بودند جایشان در این‌ مجموعه نیست. مثلاً داستاني از يك نويسندة چینی در اين مجموعه بود به اسم «حلیم جان سخت» که فضاي طنز و سیاسی داشت. خیلی‌ها به اين داستان انتقاد کردند و فکر می‌کنم درست هم می‌گفتند. نه اينكه داستان بدي باشد، ولي فضاي سياسي‌اش به ساير داستان‌ها نمي‌خورد. مي‌شود گفت جایش در آن مجموعه نبود. فكر مي‌كنم بعد از مجموعة اول آگاهانه يا ناخودآگاه در انتخاب‌هايم مخاطبان چنين مجموعه‌هايي را در نظر مي‌گرفتم.

اغلب نویسنده‌هایی که داستان‌هایشان را ترجمه کرده‌اید، برای خواننده‌ی ایرانی، نویسنده‌هایی ناشناس و گم‌نام هستند. همین موضوع می‌تواند منجر به استقبال نکردن خواننده یا به اصطلاح «پس زده شدن» مجموعه بشود.
ببینید اگر من می‌خواستم این موضوع را در نظر بگیرم، باز باید برمی‌گشتم سراغ نویسندگان پنجاه-شصت سال پیش. من به اين دليل سراغ این نویسنده‌ها رفتم که فضای تازه‌اي را به روی خواننده‌ی ایرانی باز کنیم. اگر به فضاي نشر ما تا دو دهه پيش دقت کنید، متوجه مي‌شويد كه در حوزة ترجمة داستان و رمان اكثراً آثار تعدادي نویسندة شناخته‌شدة ترجمه‌ می‌شد چون کسی جرئت نمی‌کرد برود سراغ نویسنده‌های جدید. ولی دنیای داستان خیلی گسترده است و شايد ما فقط گوشه‌ی کوچکي از آن را به خواننده‌ی ایرانی معرفي كرده باشيم. فکر می‌کنم الان این فضا شکسته است و تعداد داستان‌ها و رمان‌هايي كه از  نویسندگان جدید ترجمه و منتشر مي‌شود به هيچ وجه كم نيست. البته این را بگویم که تعداد زيادي از نویسندگانی که داستان‌هایشان در این سه مجموعه چاپ شده، فقط در ایران ناشناخته نیستند؛ در كشور خودشان هم  نویسنده‌های مشهوري محسوب نمي‌شوند، ولي نشريات مهم  ادبی این رسالت را براي خودشان قائلند که وقتی داستان خوبي به دست‌شان می‌رسد، آن نویسنده را معرفی كنند. البته بعيد مي‌دانم  در ايران هم هیچ سردبیری داستان خوب را پس بفرستد.

در مقدمه‌ی یکی از کتاب‌ها درباره‌ی تفاوت‌های فرهنگی در داستان‌ها نوشته بودید. این‌که بستری که داستان در آن روایت می‌شود از نظر عناصر فرهنگی آن‌قدر با جامعه‌ی ما تفاوت داشته باشد که مخاطب نتواند با داستان‌ها ارتباط برقرار کند.
گاهي همین‌طور هم می‌شود. هرچه داستان جديدتر باشد، اين شكاف‌هاي فرهنگي بيشتر احساس مي‌شود. فضاي داستان‌های پنجاه-شصت‌سال پیش چندان برای ما نامأنوس نیست، ولی در داستان‌های سال‌هاي اخير عناصري وجود دارد كه براي خوانندة ايراني غريب است و گاهي سرعت و حجم بالاي ارتباطات در دهكدة جهاني امروز هم اين غرابت را جبران نمي‌كند. به همین دليل، گاهي مجبور شده‌ام از ترجمة بعضي داستان‌ها صرف‌نظر كنم. در برخي موارد، انتقال اين فضاي نامأنوس از طريق ترجمه مشكل است چون به هیچ‌وجه نمی‌توان بدون لطمه زدن به داستان، آن فضا یا آن پدیده  یا عنصر داستانی را منتقل کرد. این هم یک نوع محدودیت است كه دست مترجم را مي‌بندد چون باید داستانی را انتخاب کند که فضايش برای خواننده‌ی ایرانی قابل درک باشد. 

البته خواننده ممکن است در ابتدا این نا‌آشنایی را پس بزند، اما بعد از یک مدت که تعداد بیشتری از این داستان‌ها را بخواند، با فضا و تفاوت‌های فرهنگی‌اش آشنا بشود.
احتمالش زياد است. با این ارتباطات گسترده، چیزی که پنج سال پیش برایمان غریب بوده، ممكن است در حال حاضر كاملاً مأنوس و آشنا باشد. من در ترجمه به این موارد خیلی بر خورده‌ام. ولی اين مسئله دو جنبه  دارد. یک جنبه‌اش آن ریسک اولیه است که ممکن است خواننده داستان را پس بزند؛ جنبة ديگرش مشکل عملي ترجمه است. کاری است كه بايد در عمل انجام بدهید و در انتقال پديده‌اي با مشكل مواجه مي‌شويد كه در زبان اصلی وجود دارد ولي در ترجمه درست از كار در نمي‌آيد، بخصوص در ترجمة ادبي كه آوردن پانوشت توضيحي در خوانش متن وقفه مي‌اندازد و به داستان لطمه مي‌زند. شايد بتوانم با يك مثال اين موضوع را روشن‌تر كنم. یادم  مي‌آيد شش-هفت سال پيش كه مجموعه داستان ترجمان دردها نوشتة جومپا لاهیری را ترجمه می‌کردم، به تعدادي اسم غذای هندی برخوردم که آن موقع براي ترجمه‌شان مشکل داشتم و كلي در اينترنت و منابع ديگر دنبال این غذاها گشتم و چند جا براي آن‌ها پانوشت توضيحي دادم. چند وقت پیش که اين كتاب را مرور مي‌كردم، خودم از اين پانوشت‌ها خنده‌ام گرفت چون اكثر این‌ غذاها در حال حاضر  این‌جا هست. می‌خواهم بگویم اتفاق‌ها به  همین سرعت می‌افتد و مشكلات مترجم‌ها گاهي در حد همین چیزهای جزئی‌ روزمره است.

نکته‌ای که در خواندن داستان‌ها به آن‌ برخوردم، ورود مولفه‌های زندگی مدرن به داستان‌هاست. مثل اینترنت یا شرکت‌های معروف دنیا و در حالت کلی ابزار زندگی روزمره‌ی مردم در سال های اخیر. مثلاً در داستان «نقشه‌هایت را بسوزان»، در مجموعه‌ی سوم، این مولفه‌ها خیلی به چشم می‌خورد. می‌توانیم بگوییم این اتفاق دارد در داستان‌نویسی جهان می‌افتد؟
این اتفاق در خیلی از داستان‌ها مي‌افتد، حالا ممکن است بسته به فضای داستان مواردش فرق کند. در داستان‌های خودمان هم روز به روز بيشتر شاهد این آن هستيم. مثلاً یکی از دلایل استقبال از رمان کافه پیانو اين است که  عناصري از زندگي شهري امروز ما در آن وجود دارد و خواننده‌ها تكه‌هايي از زندگی خودشان را در آن مي‌بينند. البته همه چيز به فضاي روايت بستگی دارد. مثلاً داستان آخر این مجموعه، داستانی علمی_تخیلی ست که دلمشغولی‌های دیگر انسان امروزی در آن مشاهده مي‌شود.

نکته‌ای که برخی منتقدان به آن توجه دارند، یک‌دست بودن داستان‌های یک مجموعه داستان است و گاه همین یک‌دست نبودن را ویژگی منفی یک مجموعه می‌دانند. اما در مجموعه‌داستان‌هایی که در آن از اثار نویسندگان گوناگون استفاده شده، نمی‌توان این‌طور قضاوت کرد. شما در با انتشار این مجموعه‌ها، سعی کرده‌اید که داستان‌ها از نظر فرمی یا محتوا با هم مرتبط باشند؟
نه، چون اين كار امکان انتخابم را محدود می‌كرد. پيدا كردن داستان‌هاي خوب و نابي كه از نظر فرم يا محتوا به هم نزديك باشند و در عين حال چاپشان هم مشكلي نداشته باشد، كار آساني نيست. از طرفي، تعمد داشتم  نمونه‌هايي از انواع مختلف داستانی را ارائه كنم. با اين حال، مضامین مشابهي در اكثر داستان‌ها تکرار شده‌اند كه شايد دلمشغولي انسان امروز باشند، مثل همین مسئلة مهاجرت و تنهایی که ذهن خیلی‌ها را مشغول می‌کند و در داستان‌ها زياد تکرار شده. یا ابعاد مختلف فجایع انسانی كه در داستان‌هاي «دخترخاله‌ها»، «كمين» و «بوهِمي‌ها» با آنها روبه‌رو مي‌شويم. طبعاً‌ هر يك از آنها با فرم و شيوة متفاوتي ارائه شده‌اند. داستان «دخترخاله‌ها» از نمونه‌هاي موفق روایت در قالب نامه‌نگاری‌ست و دو داستان ديگر از ديد راوي كودك به فاجعة انساني جنگ مي‌پردازند.

درباره‌ی مضمون، به نظر می‌رسد که در مجموعه‌ی آخر، «نقشه‌هایت را بسوزان» خیلی موضوعات اجتماعی غالب بود.
این‌ها مسائلی ست که در داستان های روز دنیا تکرار می‌شود و صرفاً  انتخاب من نبوده‌اند. مسائلی از قبيل بیماری، جنگ، تبعید، مهاجرت و ترس از فاجعه‌ی انسانی. اگر آثار نویسندگان معروف دنیا- مثل آليس مونرو يا ايشي‌گورو يا مارگارت اتوود- را بخوانید، مي‌بينيد كه  این دغدغه‌ها در آن‌ها تکرار می‌شود چون این‌ها دغدغه‌های انسان‌ معاصر است.

چندی پیش بحثی در سایت خوابگرد مطرح شد، درباره‌ی این‌که چرا مدرسان داستان نویسی، خواندن داستان کوتاه‌های خارجی را به‌جای داستان کوتاه ارانی به شاگردان‌شان پیشنهاد می‌کنند. به عنوان یک مترجم در این باره چه نظری دارید؟
البته اين را بايد از آن مدرسان داستان‌نويسي پرسيد. شايد دليلش اين باشد كه ما براي ترجمة داستان یا رمان معمولاً سراغ بهترین‌ها و شاهکارهای ادبیات می‌رویم و آثاري كه ترجمه می‌شود، واقعاً درجه یک هستند و خیلی راحت می‌شود از بین آن‌ها انتخاب کرد. وگرنه در همه جاي دنيا داستان متوسط و بد هم چاپ مي‌شود. نبايد داستان‌هاي ايراني را با اين آثار برجسته مقايسه كرد چون قياس درستي نيست. مسلماً بين داستان‌هاي ايراني هم داستان ناب و درجه يك كم نيست.
 

«برف و سمفونی ابری»
نشر چشمه به تازگی دومین مجموعه‌داستان «پیمان اسماعیلی» را منتشر کرده است. «برف و سمفونی ابری» ۷ داستان کوتاه دارد که اغلب آن‌ها در فضای گوتیک روایت شده‌اند. داستان‌هایی که با پایان‌های گاه غیرمنتظره‌شان خواننده را غافلگیر می‌کنند و نویسنده در ساختن فضاهای وهم‌آلود در آن‌ها بسیار خوب عمل کرده است. از میان داستان های این مجموعه، «میان حفره‌های خالی» سال گذشته جایزه‌ی بهترین داستان کوتاه جایزه‌ی شهرکتاب را از آن خود کرد و «مرض حیوان» داستان برگزیده‌ی جایزه ادبی اصفهان بوده است.  خواندن این مجموعه خصوصاً داستان‌های «مرض حیوان» و «گرای پنجاه و پنج» به کسانی که می‌خواهند داستان‌هایی خوب و متفاوت بخوانند توصیه می‌شود.

«پس باد همه‌چیز با با خود نخواهد برد»
ریچارد براتیگان در چند سال اخیر محبوبیت ویژه‌ای بین مخاطبان ادبیات داستانی پیدا کرده است. از سال ۸۲ آثار او در ایران ترجمه شده و اغلب آن‌ها نیز همیشه جزو پرفروش‌های کتاب‌های داستانی بوده‌اند. اگر دوست‌داران براتیگان پس از انتشار «در رویای بابل» منتظر اثری دیگر از این نویسنده بوده‌اند، حالا می‌توانند با تهیه‌ی رمان «پس باد همه‌چیز را با خود نخواهد برد»، آخرین اثر براتیگان پیش از مرگ‌اش را نیز بخوانند. این رمان را به تازگی انتشارات مروارید با ترجمه‌ی حسین نوش‌آذر منتشر کرده است. راوی این رمان نوجوانی‌ست که مثل باقی مردم صاحب تفنگ است. او در یک روز بهاری به جای آن‌که به یک مغازه‌ی ساندویچ فروشی برود، از یک مغازه ی اسلحه فروشی،‌یک بسته فشنگ می‌خرد و وقتی که به قصد شکار طاووس با دوست‌اش به باغ سیب می‌رود خیال می‌کند دوست‌اش یک طاووس است و او را با تیرم ی‌زند و با این واقعه کودکی او در دوازده سالگی به پایان می‌رسد. اگر از ترجمه‌ی نه چندان یک‌دست رمان بگذریم که گاهی شکسته و محاوره‌ای ست و گاه کتابی، دوست‌داران این نویسنده‌ی آمریکایی می‌توانند از خواندن این رمان مثل دیگر آثار براتیگان لذت ببرند. نوش‌آذر در مقدمه‌ی این کتاب درباره دلیل محبوبیت براتیگان آورده است: «برخی از منتقدان مانند کلینکوویتس اعتقاد دارند که آثار براتیگان سندی منحصر به فرد از روحیات و خلق و خوی مردم در دهه ۶۰میلادی در آمریکاست. کلینکویتس به عامل بازی، به مشارکت خواننده در داستان‌های براتیگان و به سهم عمده‌ای که تخیل در شکل‌گیری داستان‌های او دارد اشاره کرده و گمان می‌کند آثار براتیگان دستاوردی برای ادبیات آمریکا و یک سند اجتماعی است." در پایان این کتاب نیز مترجم جستاری در شناخت آثار براتیگان را ضمیمه کرده که خواندن‌اش خالی از لطف نیست.

«مجموعه اشعار جیبی نیما یوشیج»
مجموعه کامل اشعار نیما یوشیج را نشر نیلوفر با مقابله و تدوین عبدالعلی عظیمی به بازار فرستاده است. پیش از این نیز مجموعه اشعار نیما یوشیج در قطع‌های گوناگون منتشر شده بوده اما عظیمی در تدوین این مجموعه، سعی کرده نسخه‌ی کم غلطی ارائه کند وکوشیده است که هیچ سلیقه‌ای را اعمال نکند. در نخستین چاپ این کتاب به کوشش سیروس طاهباز، ایرادهایی وجود داشت که هوشنگ گلشیری در مجله‌ی مفید آن‌ها را شرح داد و با این‌که طاهباز پس از آن، اغلب ایرادهایی را که گلشیری گفته بود، تصحیح کرد اما این اتفاق حاشیه‌هایی نیز به دنبال داشت. عبدالعلی عظیمی یک سال و نیم برای مقابله‌ی اشعار نیما در چاپ‌های مختلف کرده  و کتابی که الان منتشر شده، نتیجه‌ی آن است. در ابتدای این کتاب، سخنرانی نیما یوشیج در نخستین کنگره‌ی نویسندگان ایران، یادداشت جلال آل احمد درباره‌ی آثار نیما و یادداشت دکتر محمد معین در همین باره چاپ شده است.

«از خشم و هیاهو تا سمفونی مردگان»
سمفونی مردگان اثر عباس معروفی و خشم و هیاهو نوشته‌ی ویلیام فاکنر از جمله رمان‌های ستوده شده در ادبیات ایران و جهان است و کمتر کسی را پیدا می‌کنید که آن‌ها را نخوانده  یا از خواندن‌شان لذت نبرده باشد. هر دوی این رمان‌ها ذهن و زمان جامعه‌ی زمان خودشان را به تصویر می‌کشند و به چرایی‌های بسیار راه می‌برند. کتاب «از خشم و هیاهو تا سمفونی مردگان» نوشته‌ی جواد اسحاقیان تاملی ست بر زمان و ذهن در این دو اثر که نویسنده گزاره‌های جامعه‌شناختی هر دو اثر را می‌کاود و با رمزگشایی از استعاره‌ها و مجازها مخاطبان را به تاملی دیگر و بازخوانی هردو رمان دعوت می‌کند. این کتاب چهار بخش دارد: «رقص عقربه‌های زمان»، «رقص عقربه‌های ذهن» «گزاره‌های جامعه‌شناختی» و «قطب‌های استعاره و مجاز» در سمفونی مردگان و خشم هیاهو که به صورت مفصل به واکاوی این دو کتاب در آن‌ها پرداخته شده است. این کتاب را انتشارات هیلا چندی پیش منتشر کرده که دوست‌داران ِ هر دو رمان می‌توانند از آن بسیار استفاده کنند.

«مرگ‌بازی»
نخستین مجموعه‌داستان پدرام رضایی‌زاده پس از ماه‌ها انتظار برای دریافت مجوز، هفته‌‌ی گذشته منتشر شد. همان‌طور که از اسم مجموعه پیداست، کمتر داستانی را در این کتاب پیدا می‌کنید که ردپای مرگ در آن دیده نشود. «مرگ بازی» می‌تواند مجموعه‌ای خواندنی برای نسل جوان باشد. نسلی که با جنگ بزرگ شده، در روابط عاطفی شکست هم خورده و با نسل قبل از خود مشکلاتی دارد. نویسنده در این کتاب با نثر و زبانی ساده و خواندنی، از مشکلاتی در زندگی می‌گوید که اغلب جوان‌ها آن‌ها را تجربه کرده‌اند. در این بین اما داستان‌هایی نیز وجود دارد که در این دسته‌بندی جا نمی‌گیرند فضایی کاملاً متفاوت دارند. «دفترچه‌ی کوچک خاطرات من» یکی از این داستان‌هاست که راوی آن فرشته‌ی مرگ است که با زبان طنز از ماموریت‌هایش و گرفتن جان ِ مردم تعریف می‌کند. داستان‌های «مرگ بازی» در فضایی واقع‌گرایانه روایت می‌شوند که خواندن‌شان برای کسانی که دنبال داستان‌هایی خوش‌خوان می‌گردند، می‌تواند لذت‌بخش باشد.

«ابر ِ آلودگی»
ایتالو کالوینو نویسنده‌ای ست منحصر به فرد که هرگز به هیچ‌یک از مکاتب ادبی یا جریان‌های فلسفی متمایل نبوده. نثر کالوینو طبیعی، روان، زیبا و دور از تصنع و عناصری ست که مطالعه شده به نظر می‌آیند اما در پس این طبیعی بودن، یک نظم استوار و اصول زیبایی‌شناختی روشن و واضحی وجود دارد. انتشارات کتاب خورشید در مجموعه‌ی داستان‌های ایتالیایی، تا کنون ۱۱ کتاب منتشر کرده که جلد پنجم آن، «ابر آلودگی» نوشته‌ي ایتالو کالوینو با برگردان آرزو اقتداری ست. کالوینو این داستان را در سال ۱۹۵۸ میلادی نوشته که برای نخستین ‌بار در ایران ترجمه و چاپ شده است. ابر آلودگی راوی ماجرای مردی نا امید و سرخورده‌ است که در پس یک زندگی عجیب برای قبول کردن یک پیشنهاد کار به شهر دیگری سفر می‌کند. کالوینو با زبانی طنز و نثری خواندنی، از زبان این شخصیت داستانی، ماجرای اقامت او را در آن شهر غریبه نقل می‌کند .از ایتالو کالوینو تا کنون آثار بسیاری در ایران ترجمه و چاپ شده است که مخاطبان آثار ادبی از آن‌ها استقبال کرده‌اند. آثاری مثل «اگر شبی از شب‌های زمستان مسافری»، «ویکنت دو نیم شده» و «بارون درخت نشین». خواندن ابر آلودگی با وجود ویراستاری ِ نه چندان خوب‌اش، به علاقه‌مندان آثار کالوینو پیشنهاد می‌شود.

«دیوانه‌ای در شهر»
داستان‌های پلیسی و هیجانی همیشه مخاطبان خود را داشته است. مخاطبانی که همیشه منتشر هستند تا کتابی تازه در این حوزه منتشر شود تا بخوانند و از گره‌های داستانی و اتفاقات غیرمقربه‌ی آن‌ هیجان‌زده بشوند. «دیوانه‌ای در شهر» نوشته‌ی ژرژ سیمنون رمانی در حوزه‌ی ادبیات پلیسی‌ست که ممکن است مخاطبان این گونه‌داستان‌ها را راضی کند. ماجرای این کتاب در شهر کوچکی در جنوب فرانسه اتفاق می‌افتد. مگره در قطاری که به بوردو می‌رود متوجه مردی می‌شود که رفتار مشکوکی دارد. مرد نزدیک شهر برژارگ از قطار بیرون می‌پرد و مگره نیز با واکنشی غریزیاو را تعقیب می‌کند اما قبل از هر گونه عکس‌العمل هدف گلوله‌ی او قرار می‌گیرد. سیمنون به خاطر رمان‌های پلیسی که تا به حال نوشته، نویسنده‌ای معروف است که بر اساس آثارش تا به حال فیلم‌هایی نیز ساخته شده. رمان‌ها او آمیزه‌ای از پرداخت استادانه و کالبدشکافی هوشمندانه‌ی روان انسان‌هایست. او ترس‌ها، عقده‌های روانی، گرایش‌های ذهنی و وابستگی‌هایی را توصیف می‌کند که زیر نقاب افراد در زندگی روزمره و یکنواخت معمولی پنهان هستند و ناگهان با انفجاری غیر منتظره به خشونت و جنایت منجر می‌شوند. این کتاب را نشر مروارید با ترجمه‌ی رامین آذربهرام منتشر کرده است.


«در یک خانواده‌ی ایرانی»
جلد یازدهم مجموعه «دور تا دور دنیا»، نمایشنامه‌ای خواندنی و جذاب از محسن یلفانی ست. «در یک خانواده‌ی ایرانی» در فضایی رئالیستی روایت زندگی یک خانواده در دهه‌ی شصت ایران است که یکی از اعضای آن‌ها در جبهه شهید و شده و دخترشان نیز در همان سال‌ها اعدام می‌شود. نوع روایت سختی‌ها و مشکلات روحی این پدر و مادر را در این نمایشنامه می‌توان به تمام پدر و مادرهایی تعمیم داد که فرزندان یا افراد نزدیک خود را در جنگ، مبارزات سیاسی یا حتا مهاجرت از دست داده‌اند و از دوری آن‌ها پریشان و آشفته شده‌اند. «در یک خانواده‌ی ایرانی» فضایی خانوادگی دارد که در آن روابط بین افراد خانه و مشکلات و اختلافات‌شان به سبب اتفاقاتی که در طول سال‌ها برایشان افتاده، روایت می‌شود. دوازده شخصیت، ماجراهای این نمایشنامه را پیش می‌برند که یکی از ویژگی‌های بارز آن چند لایه بودن ِ  روایت اتفاقات ِ درون این خانواده ست. محسن یلفانی نمایشنامه‌نویسی ست که از سال ۱۳۶۰ در فرانسه زندگی می‌کند. خواندن این کتاب به کسانی که دنبال آثاری با درون‌مایه‌ی سیاسی اجتماعی می‌گردند، توصیه می‌شود.
 

«درباره‌ی نمایش»
بالاخره پس از این‌که سی‌سال از انتشار کتاب «درباره‌ی نمایش» می‌گذشت و دیگر اثری از آن در بازار نبود، نشر نیلوفر هفته‌ی گذشته چاپ دوم این این کتاب ِ ژان پل سارتر را با برگردان ابوالحسن نجفی به بازار عرضه کرد. نخستین نمایشنامه‌ی ژان پل سارتر در سال ۱۹۴۰ نوشته شد و آخرین نمایشنامه‌ی او در سال ۱۹۶۵ بر صحنه آمد. طی این مدت سارتر در زمینه‌ی نمایشنامه فعالیت‌های دیگری هم داشته است. مقل سخنرانی، مقاله، مصاحبه، یادداشت، نقد که دو محقق با زحمت بسیار توانستند تمام این‌ها را جمع کنند و بعضی را، اگر متن اصلی مفقود شده بود، از زبان‌های دیگر ترجمه کنند و در سال ۱۹۷۳ در مجموعه‌ی به چاپ برسانند. «درباره‌ نمایش» ترجمه‌ی فارسی عمده‌ی مقالات آن مجموعه است. این کتاب دو بخش دارد: بخش نخست شامل مقاله‌ها،‌ سخنرانی‌ها و مصاحبه‌هاست و به مسائل اساسی و کلی تئاتر می‌پردازد. و بخش دوم بحث درباره‌ی آثار نمایشی خود سارتر است که جنبه‌ی اختصاصی‌تر و محدودتری دارد. مخاطبان آثار نمایشی می‌توانند از این کتاب بسیار استفاده کنند.


«راهنمای مسافران مجانی کهکشان»
این روزها دیگر مخاطب ادبیات علمی-تخیلی تنها نوجوان‌ها نیستند. به جز آن‌ها افراد بسیاری به خواندن داستان‌های تخیلی علاقه‌مند شده‌اند و به نظر می‌رسد روز به روز به تعدادشان نیز اضافه می‌شود. کتاب «راهنمای مسافران مجانی کهکشان» پیشنهادی جذاب برای این گروه از مخاطبان ادبیات است. «مسافران مجاني كهكشان» مجموعه‌اي علمي ـ تخيلي و طنز است که نخستین بار در قالب برنامه‌اي راديويي در سال 1978 از شبكه‌ي (B. B. C) پخش شد. از اين مجموعه يك نمايش، يك سريال تلويزيوني، يك بازي كامپيوتري، سه جلد كتاب كاميك استريپ و يك فيلم سينمايي تاكنون اقتباس شده است. اين كتاب به بيش از 30 زبان ترجمه و چاپ شده و يكي از شاخص‌ترين آثار ادبيات علمي ـ تخيلي به شمار مي‌آيد. «طنز» یکی از بارزترین ویژگی‌های خوب این کتاب است که باعث جذاب شدن اتفاقات داستان می‌شود. «راهنمای مسافران مجانی کهکشان»، نوشته‌ي داگلاس آدامز را نشر پنجره منتشر کرده و مترجم آن فرزاد فربد است.


«پیکاسو»
«پیکاسو» شرح خاطرات صمیمانه‌ی گرترود اشتاین از زندگی و هنر پابلو پیکاسو،‌ نقاش نامدار است. با خواندن این کتاب که نشر چشمه آن‌را منتشر کرده، متوجه اهمیت زاد و بوم پسکاسو یعنی اسپانیا در شکل‌گیری راه و روش وی نسبت به هنر؛ تاثیر هنر خطاطی و مجسمه‌سازی آفریقا؛ مبارزه عمیق او برای وفادار ماندن نسبت به آمال و ایده‌های ذهنی‌اش با نیاز چشمگیر وی به تهی کردن خویش از اشکال و ایده‌هایی که در درون او به غلیان درآمده بودند، می‌شویم. خانه‌ی گرترود اشتاین سال‌ها محل رفت و آمد هنرمندان و نویسندگان مشهور، از جمله پابلو پیکاسو بود. اشتاین در این کتاب با استفاده از زندگی‌نامه‌ی پیکاسو و ارائه نقد و نظر بر آثار این نقاش بزرگ، از او به عنوان نابغه‌ای بزرگ یاد می‌کند که انتقال دهنده‌ی بینش قرن بیستم است. او در بخشی از این کتاب می‌نویسد: «سر، چهره و بدن انسان، تماماً آن چیزهایی هستند که برای پیکاسو وجود دارند. به خاطر می‌آورم روزی حین قدم زدن مرد عالمی را دیدیم که روی نیمکتی نشسته بود - پیش از جنگ یک مرد عالم می‌توانست روی نیمکت بنشیند – و پیکاسو گفت به آن چهره نگاه کن، به کهولت جهان است، تمام چهره‌ها به کهولت جهان هستند».
 نشر چشمه این کتاب را با برگردان فروزان گنجی‌زاده  چندی پیش منتشر کرده است.


«زیر گذر»
زندگی و ذهنیت کودکان کار همیشه برای فعالان اجتماعی و حتا مردم عادی، سوال‌برانگیز بوده است. این‌که این کودکان در رویاهای خوب به چه چیزهایی فکر می‌کنند، چه آرزوهایی در سر دارند و وضعیت نامناسب خانواده‌هایشان و مشکلات معیشتی چه تاثیراتی بر روحیه‌ی درونی آن‌ها گذاشته است. نشر ناهید با انتشار مجموعه‌ای ۴ جلدی به این سئوال‌ها پاسخ داده است. «برج غار»، «غار تار»، «ترس غار» و «زیرگذر» مجموعه‌ی نوشته‌ها، داستان‌ها، آرزوها، ترس‌ها، رویاها و در حالت کلی، ذهنیات کودکان کار است که در کلاس‌هایی که با علی صداقتی خیاط گذرانده‌اند، از آن‌ها نوشته‌اند و درباره‌شان نقاشی کرده‌اند. در هرکدام از کتاب‌های این مجموعه، موضوعی (مثل ترس، رویا، خشم، شادی) مطرح شده و کودکان درباره‌ی آن‌ها نوشته‌اند وتمام نوشته‌های آن‌ها با همان رسم‌الخط و گاه اشتباهات املایی چاپ شده است. تازه‌ترین کتابی که در این مجموعه منتشر شده، «زیر گذر» است که به نوعی نتیجه‌ی فعالیت‌های بچه‌ها در سه جلد قبلی به شمار می‌آید. «زیر گذر» شامل داستان‌های مکتوب و بازنویسی شده‌ی این کودکان است که با خواندن آن‌ها مخاطب متوجه تغییرات این گروه از بچه‌ها، از ابتدای شروع این دوره‌ها تا زمان انتشار این کتاب می‌شود.
 

«جادوهای داستان، چهار جستانر داستان‌نویسی»
حسین سناپور بین مخاطبان و اهل ادبیات چهره‌ای شناخته شده است. نویسنده‌ی رمان خواندنی نیمه‌ی غایب به تازگی کتاب «جادوهای داستان، چهار جستار داستان‌نویسی» را منتشر کرده است. این کتاب شگردهای چند گونه از داستان‌های غیر رئالیستی را بررسی می‌کند. مثل رئالیسم جادویی در آثار مارکز و بورخس، داستان موقعیت در آثار کافکا، داستان وهمی در آثار ساعدی و همین‌طوری جریان سیال ذهن با تکیه بر خشم و هیاهوی فاکنر. همچنین با بررسی و توجه به شگردهای داستان‌نویسی این نویسندگان، برخی مفاهیم درونی آثارشان نیز تحلیل شده است. در ابتدای این کتاب که نشر چشمه آن‌را منتشر کرده، یادداشتی از سناپور به جای مقدمه چاپ شده  که در آن درباره‌ی اصول و عناصر داستان‌نویسی با شیوه‌ای نو توضیح داده است. خواندن این کتاب می‌تواند برای کسانی که در ابتدای راه داستان‌نویسی هستند، مفید باشد.

«تاریخ شفاهی ایران، شمس لنگرودی»
مجموعه‌ی تاریخ شفاهی ایران به دبیری محمدهاشم اکبریانی، مجموعه‌ای جذاب است که علاقه‌مندان به ادبیات نیز تا به حال از آن استقبال کرده‌اند. پس از انتشار کتاب‌های صادق هدایت، هوشنگ گلشیری، م.آزاد، صمد بهرنگی و علی باباچاهی، هم اکنون نشر ثالث کتاب «شمس لنگرودی» را به بازار عرضه کرده است. گفت‌وگو با شمس لنگرودی را کیوان باژن انجام داده و در میان این کتاب نیز عکس‌هایی از کودکی تا بزرگسالی لنگرودی و مجموعه‌ای از عکس‌های یادگاری او با نویسندگان بزرگ ایران و جهان چاپ شده است. محمدهاشم اکبریانی در مقدمه‌ی این کتاب درباره‌ی این مجموعه گفته که هدف از این طرح، ارائه گزارشی از زندگی خصوصی، اجتماعی و حرفه‌ای شخصیت‌هاست تا منبعی برای تحقیقات جامعه‌شناسی، روان‌شناسی و ... فراهم آید و به همین خاطر تحلیل و نقد مورد نظر نبوده است. با این توضیح، آن‌ها که می‌خواهند از زندگی شمس لنگرودی و اتفاقات زندگی ِ به ویژه هنری او بیشتر بدانند، از خواندن این کتاب لذت خواهند برد.


«محفل فیلسوفان جهان»
از ژانویه سال ۹۴ میلادی به مدت دوسال، میان دختری یازده ساله به نام نوراک و ویتوریو هوسله، استاد فلسفه‌ی دانشگاه اسن آلمان نامه‌هایی رد و بدل می‌شد که در آن‌ها دختر یازده ساله سئوال‌هایی فلسفی پرسیده و هوسله به آن‌ها پاسخ داده است. مجموعه‌ی این نامه‌ها در کتاب «محفل فیلسوفان جهان» منتشر شده که به اعتقاد این استاد دانشگاه، پرسش‌های کودکانه‌ی نورا از جمله پیچیده‌ترین مسائل فلسفی‌ست که در میان نامه‌ها مطرح شده و پروفسور را وادار کرده تا دست در دست نورای کنجکاو و مبهوت از مسیر هزارتوی فلسفه بگذرد و برای سئوال‌های او پاسخی پیدا کند. این کتاب را نشر هرمس با ترجمه‌ی کوروش صفوی منتشر کرده که به اعتقاد بعضی‌‌ها در بیان و توضیح مفاهیم فلسفی همتای «دنیای سوفی» است. نورا و پروفسور هوسله در کنار هم محفلی را پدید می‌آورند که در آن فیلسوفان بزرگی از افلاطون تا هانس یوناس درباره‌ی پروردگار، جهان هستی و راه صحیح زندگی سخن می‌گویند و بحث می‌کنند. این نامه‌نگاری‌های عجیب و غیر معمول در نهایت مجموعه‌ای را فراهم آورده که در نوع خود نوشته‌ای مقدماتی درباره‌ی فلسفه به حساب می‌آید و ذهن افراد کنجکاو را به خود مشغول می‌کند.

«پاریس-تهران؛ سینمای عباس کیارستمی»
در روزهایی که نام عباس کیارستمی بار دیگر به خاطر حضور در جشنواره‌ی فیلم ونیز بر سر زبان‌ها افتاده، انتشار کتابی درباره‌ی سینمای او خالی از لطف نیست. هرچند که دیالوگ‌های مازیار اسلامی و مراد فرهادپور بر خلاف اغلب نوشته‌هایی که ستایشگرانه درباره‌ی کیارستمی و سینمایش نوشته می‌شود، نیست، اما در همین مدت اندک که از انتشار این کتاب گذشته، مخاطبان کتاب از آن استقبال کرده‌اند. آن‌طور که در مقدمه‌ی کتاب آمده، نقطه‌ی شروع این بحث ایده‌ی بررسی سینمای کیارستمی به مثابه یک پدیده‌ی فرهنگی بود. پدیده‌ای که از قضا هیچ‌گاه بر اساس زمینه و مکانیسم واقعی رشد و تحول‌اش بررسی نشده است و نتیجه‌ی این دیالوگ‌ها نیز نشان دادن خصلت عارضی ظهور پدیده‌ی کیارستمی و فاصله‌ی آن با توصیف‌های جوهری از این پدیده است. فاصله یا شکافی که نه فقط آثار کیارستمی، بلکه خود مفهوم سینمای هنری یا جشنواره‌ای را هم دوپاره می‌کند. مطالعه‌ی این کتاب که نشر فرهنگ صبا آن‌را منتشر کرده، است، به موافقان و مخالفان عباس کیارستمی و سینمایش توصیه می‌شود.

گروه موسیقی «دنگ شو»، با این‌که تا به حال آلبوم موسیقی منتشر نکرده است، بین هنرمندان و خصوصاً اهل سینما گروهی شناخته شده است. گروهی جوان که در جشنواره‌های سینمایی مثل افتتاحیه و اختتامیه‌ی جشنواره‌ی فیلم فجر اجرا داشته‌اند و به خاطر سبک خاص موسیقی‌شان به آن‌ها توجه شده است. تلفیق سازهای ایرانی مثل تنبک با پیانو و ساکسیفون، اجرای دوباره‌ي تصنیف‌های خاطره‌انگیز و قدیمی ایرانی با تنظیم تازه و آواز ایرانی ویژگی‌های آثار دنگ شو است. گروه موسیقی دنگ شو چندی پیش به نفع کودکان سرطانی، به مدت سه شب در موسسه‌ی محک کنسرتی اجرا کردند که به همین مناسبت با طاها پارسا شجاع‌نوری (سرپرست گروه و نوازنده‌ی ساکسیفون)، رضا شجاع‌نوری (نوازنده پیانو) و امید نعمتی (خواننده) درباره‌ی موسیقی دنگ‌شو و کنسرت این گروه در محک گفت‌و‌گو کردیم.


موسیقی دنگ‌شو سبک خاصی دارد. اسم سبک خودتان را چه می‌گذارید و اصلاً چه تعریفی از سبک موسیقی «دنگ شو» دارید؟
طاها: این سئوالی ست که من هنوز دارم به آن فکر می‌کنم و به دنبال جوابی برای آن می‌گردم و هنوز دوست ندارم که به سبک‌هایی که وجود دارد تن بدهم. مثلاً جاز تلفیقی و هنوز می‌خوانم و با آدم‌های مختلف گپ می‌زنم تا ببینم که ما می‌توانیم تو دسته‌بندی این سبک قرار بگیریم یا نه. چون نه با تعاریفی علمی که وجود دارد من هنوز نمی‌توانم آن اسم را برای سبک  دنگ شو بگذارم و نه حس‌ام این تعریف را از موسیقی‌مان می‌دهد.

رضا: الان گروه‌های جاز تلفیقی، ۱۲۰ میزان جاز هستند، بعد ۴ میزان وسط آن چهارگاه ایرانی می‌زنند و به خاطر همین ۴ میزان می‌گویند جاز تلفیقی هستیم. از آن طرف گروه‌های سنتی هم هستند که تار و سه تار دارند و وسط موسیقی‌شان ۲ میزان گام بلوز می‌زنند ولی خب دنگ شو این‌طور نیست!

یعنی یک‌جور موسیقی تلفیقی‌ست که سبک خاص خودش را دارد؟
طاها: مبسوط اگر بخواهیم توضیح بدهیم، باید بگوییم اگر که آدم‌هایی باشند که ذهن‌شان به صورت خودکار آهنگ‌سازی و تنظیم ایرانی نمی‌کند، و سازهایی هم که دارند،‌سازهای ایرانی نیست، ولی این‌ها پررنگ‌ترین خاطره‌هایی که از کودکی‌شان دارند، خاطره‌هایی‌ست که با موسیقی‌های ایرانی ست و حالا می خواهند موسیقی داشته باشند که آن خاطره‌ها از موسیقی ایرانی را منعکس بکنند. این تعریف موسیقی دنگ‌شو است. دنگ‌شو برای من هم شبیه علی حاتمی ست و هم داریوش مهرجویی. اگر که بخواهیم کارهایمان را به دو دسته تقسیم بکنیم. یک ‌سری کارهایی داریم که آن بک‌گراند تاریخی را دارند و از نظر حسی خیلی آن‌ها را نزدیک به کارهایی می بینم که علی حاتمی ساخته است که بک گراند تاریخی دارد با تدوین امروزی، اگر قطعات دیگرمان را که اشعار و تنظیم مدرن دارد،‌با روحیه‌ی ایرانی، نزدیک می‌بینم‌شان به کارهای داریوش مهرجویی. این‌که این مثال‌ها را می‌آورم به این معنی نیست که از این‌ها تاثیر گرفته‌ایم یا الگویمان بوده‌اند. امروز که بررسی می‌کنم می‌بینم ذهن آن‌ها هم همچین فرایندی را تجربه کرده است. داریوش مهرجویی آدمی بوده است که با فلسفه‌ی مدرن آشنا بوده ولی ریشه‌های ایرانی قوی داشته ولی فیلم‌سازی مدرن می‌کند و در آن رنگ و بوی ایرانی را می‌بینید.

همین حضور خاطرات کودکی و آهنگ‌های قدیمی ایرانی باعث شده که تنبک را با پیانو و ساکسیفون و... همراه کنید؟
طاها:‌ ما از کودکی با یک‌سری چیزها مصلوب می‌شویم و این مصلوب شدن برای ما خوشایند است. قضیه‌ی خاطرات کودکی هم همین است. گریزی از آن نیست. من به خاطرات کودکی خودم مصلوب شدم و از آن لذت می‌برم.

امید: من فکر می‌کنم چیزی که من را به موسیقی دنگ‌شو جذب کرد، این بود که احساس می‌کنم وقتی زندگی‌مان را نگاه کنیم صادقانه شکل دنگ شو است. یک تلفیقی ناخودآگاه اتفاق افتاده که دنگ شو به آن پاسخ گفته و آن‌را بروز داده است. ما الان بمباران اطلاعات می‌شویم و از طرف دیگر ایدوئولوژی به ما حاکم است و ما فقط این وسط ایستاده‌ایم.

طاها: خب یک وقتی است که تو یک چیزی در ذهن‌ات داری و بعد بحث ابزارهای پیاده کردن آن ذهنیت وسط می‌آید. بحث ابزار برای بروز این ذهنیت پیچیده‌است. استفاده‌ای که من از تنبک می‌کنم، شبیه استفاده‌ای که شما در کارهای موسیقی ایرانی می‌بینید، نیست. ما نقش دیگری را به تنبک محول می‌کنیم. استفاده از تنبک به این خاطر نیست که ساز ایرانی‌ست، بلکه به این دلیل است که به آن فضا که در موسیقی ما به وجود آمده، فیزیک این ساز این قابلیت را دارد که نقش سازهای کوبه‌ای را داشته باشد.

چرا ساز کوبه‌ای دیگری را انتخاب نکردید؟
طاها: ما دنبال سازهای کوبه‌ای هم گشتیم. بعد از اینکه قابلیت سازهای دیگر را بررسی کردیم، نیازی که ما به ساز کوبه‌ای در موسیقی‌مان داریم، تنبک به آن بهتر جواب می‌دهد. سوای این‌که ساز ایرانی ست. یعنی تنبکی که در دنگ‌شو حضور دارد، الزاماً یک ساز ایرانی نیست. تنبک به خاطر رنگی که در صدایش هست و قابلیت‌هایی که در ملودیک نواختن دارد در دنگ‌شو حضور دارد. ما سازی می‌خواستیم که یک جاهایی بتواند به شکل ملودیک جواب آواز، ساکسیفون و پیانو را بدهد. باز هم البته این کار تجربی‌ست و نمی‌توانیم بگوییم این بهترین است.

در برخورد با موسیقی تلفیقی، یک عده هستند که به حضور سازهای ایرانی میان سازهای دیگر مثل ساکسیفون و کنترباس و... اعتراض می‌کنند. خصوصاً کسانی که ساز اصلی‌شان تنبک است و موسیقی سنتی کار می‌کنند. وقت انتخاب تنبک به موج منفی اعتراض‌ها یا موضع‌گیری خیلی‌ها فکر نکردید؟
طاها: اصلاً تعریفی که ما از دنگ‌شو داریم، هیچ‌وقت برای اجرا در جامعه‌ی موسیقایی نیست. ما هیچ‌وقت دنگ شو را آماده نمی‌کنیم برای حضور در اجتماعات موسیقی ایران چون جنس کارمان آمادگی مقابله با انتقادهای شنونده‌های موسیقی حرفه‌ای را ندارد.

پس چه مخاطبی را برای کارتان در نظر گرفتید؟
طاها: ما اصلاً در مخاطب شناسی‌مان شنونده‌ی حرفه‌ای موسیقی را لحاظ نکردیم. یعنی کسی را که می‌خواهد لذت ببرد از موسیقی را لحاظ کردیم، ولی فکر نکردیم که اگر یک استاد موسیقی ایرانی کار دنگ‌شو را بشنود، چه حسی بهش دست می‌دهد. حتا با جسارت می‌توانم بگویم که کنجکاو هم نیستیم که ببینیم نظر استادان موسیقی چیست.

من فکر می‌کنم موسیقی دنگ‌شو یک جورهایی ساختار شکن است. یعنی به نظرم دنگ شو یک سری کلیشه‌های موسیقی تلفیقی را شکسته و از چهارچوب‌های مرسوم خارج شده است.
طاها: من دوست ندارم اصلاً وارد بحث ساختار شکنی بشوم. چون ساختار شکنی مال کسی‌ست که قبلاً در آن ساختار حضور داشته، ساختار اصلی را به خوبی می‌شناسد و جایی تصمیم می‌گیرد برای بهتر شدن کارش آن ساختار را بشکند. اما کسانی که نمی‌دانند، نمی‌توانند ساختار شکنی بکنند. اگر کسی ردیف‌ها و دستگاه‌های موسیقی ایرانی را بلد باشد، و یک نقطه‌ای به این نتیجه برسد که این ردیف‌ها جواب نمی‌دهد، آن‌ها می‌شکند و کار تازه‌ای ارائه می‌کند. اما ما هیچ چیز نمی‌دانیم! من و رضا از دستگاه‌ها و ردیف‌ها و آوازهای ایرانی هیچ‌چیز نمی‌دانیم برای همین به خودمان نمی‌گوییم که ساختار شکنی کرده‌ایم. کسی که چیزی از یک ساختار نمی‌داند هیچ‌وقت نمی‌تواند ساختار شکنی بکند. ما آمدیم برای آن خاطرات کودکی، یک ساختار طراحی کرده‌ایم. ما هیچ معارضه‌ای با ساختارهای قبلی نداریم و اصلاً چیزی از آن‌ها نمی‌دانیم. ما ساختاری ایجاد کرده‌ایم که خودمان هنوز دقیقاً نمی‌دانیم که این ساختار چیست. کاری که این روزها می‌کنیم این است که ببینیم از لحاظ علمی این ساختاری که طراحی کرده‌ایم چه اسمی دارد.
در کارهای جدید ما شما شاید هیچ‌وقت کلمه‌ی عارض را نشنوید. این را نمی‌توان گفت ساختار شکنی. یک نوع سلیقه ست در انتخاب اشعار. ما از اشعار مولانا و حافظ استفاده می‌کنیم ولی از یک بیت‌های خاصی که با این ساختار همخوانی دارد. یک‌جور معماری سلیقه‌ست نه ساختار شکنی.

با این حساب کار شما، یک موسیقی تجربی ست. فکر نمی‌کنید در این موسیقی تجربی، خصوصاً در کنسرتی که در محک اجرا کردید، نوعی آشفتگی وجود دارد؟ شاید این آشفتگی برآیند فضای زندگی نسل ما باشد. یعنی فکر می‌کنم شما علاقه به تجربه‌ی کارهای نو در آهنگ‌سازی و تنظیم داشته‌اید، بعد همه‌ی این تجربه‌ها یک‌جا و در یک آهنگ آورده‌اید و همین باعث می‌شود مخاطب با نوعی آشفتگی روبرو بشود. 
امید: هر اثر هنری، وقتی خلق می‌شود در آن یک پروسه اتفاق می‌افتد. چیزی که حضور موسیقی شرقی را در دنگ شو نشان می‌دهد، بداهه بودن خاصی‌ست که در آن وجود دارد. به هر حال همه‌ی چهارچوب از پیش تعیین شده نیست. ما اثر هنری را خلق می‌کنیم و با آن جلو می‌رویم و بعد یواش یواش اثر مارا جلو می‌برد و ما خودمان را می‌سپریم دست اثر.این آشفتگی خیلی‌اش به همین نکته برمی‌گردد. به روحیه‌ی تجربه‌گرایی که دنگ شو دارد و همین من را جذب گروه کرد. دنگ شو یک جایی خودش را می‌سپارد به موسیقی.

طاها: ما هرجایی را که موسیقی مارا ببرد، وارد آثارمان نمی‌کنیم. دنگ شو سعی می‌کند تجربه‌ها را به یک کار کلاسیک تبدیل کند بعد به روی صحنه می‌آورد. روی صحنه جاهای بداهه نوازی، جاهای اصلی و مشخصی هستند و کار با بداهه‌نوازی پیش نمی‌رود. در تمرین‌ها دست همه‌ی نوازنده‌ها برای بدهه‌نوازی باز است اما در نهایت همین بداهه‌ها تبدیل به قطعات کلاسیک می‌شود و در اجرا از بداهه بودن خارج می‌شوند. ما اصلا به این اعتقاد نداریم . در موسیقی جاز تلفیقی خیلی وقت‌هاپیش می‌آید که به عنوان مثلا در ابتدای آهنگ ۱۶ میزان ملودی مشخص برای سازها وجود دارد و بعد از آن ۱۶ میزان، چند دقیقه هر سازی بداهه‌نوازی خودش را می‌کند و بعد دوباره برمی‌گردند به همان ۱۶ میزان و بعد موسیقی تمام می‌شود. در حالی‌که در موسیقی دنگ‌شو هیچ‌وقت این اتفاق نمی‌افتد. ما اگر کاری را روی صحنه می‌بری، زمان حدودی‌اش را با اختلاف کمی می‌دانیم و همه‌ی این‌ها از قبل دسته‌بندی و مشخص شده است و در یک اجرا بداهه‌نوازی وجود ندارد. ممکن است که بعضی‌ها عقیده داشته باشند که بداهه‌نوازی به زنده بودن اثر کمک می‌کند. اما دنگ شو سعی می‌کند این زنده بودن را از طریق بداهه‌های حسی به وجود بیاورد.


فکر نمی‌کنید در اجرای قطعات مختلف به تکرار افتاده‌اید؟ خصوصاً از نظر ریتم و سبک؟
طاها: من مثالی برایتان از علی حاتمی زدم، با این دید که شما می‌گویید، اون‌ها هم باید به تکرار رسیده باشند. دل شدگان راجع به یکسری موزیسین است و کمال‌الملک راجع به یک نقاش. با این دید اگر بخواهید نگاه بکنید، دلشدگان تکرار کمال الملک است و فقط کاراکترها عوض شده.

نه من از منظر یک مخاطب کاملاً غیرحرفه‌ای می‌خواهم بگویم.
طاها: این تکراری بودن، دو تا عاقبت در ذهن من دارد.اول این‌که نگران می‌شوم از این‌که شما احساس تکرار بهتان دست داده باشد. این‌که احساس کنید کارهای ما تکراری ست.  و این نگران‌کننده است. عاقبت دوم خوشحال‌کننده ست. چون حدس می‌زنم که این تکراری بودن که می‌گویید، به خاطر به وجود آمدن یک ساختار مشخص و یک سلیقه‌ی مشخص است. حتما ما به یک ساختار رسیدیم. چون من خودم می‌دانم که آهنگ‌هایم چقدر با هم تفاوت دارند. هم از نظر شعر هم از نظر ریتم و گام. ولی وقتی شما این حس تکراری بودن به شما دست داده یعنی ما توانستیم رنگ‌های مختلف را در یک ساختار مشخص نگه داریم.

یعنی می‌گویید یک چهارچوب وجود دارد که شما چیزهایی را که دوست دارید در آن می‌ریزید. این چیز خوبی ست. من حرف‌ام درباره‌ی عاقبت اول است. اگر مخاطب عام حس تکرار بهش دست داده باشد و شما هم همان طور که اول مصاحبه گفتید، در مخاطب شناسی‌تان، مخاطب عام موسیقی را در نظر گرفته باشید، فکر نمی‌کنید که این تکرار شاید به ضرر دنگ شو باشد؟
رضا: باید بررسی بکنیم و ببینیم که این اتفاق چطور افتاده و باید چه کار کنیم. مهم این است که مخاطب این حس را کرده و اگر واقعاً این حس را همه داشته باشند ما شکست خورده‌ایم. ما باید بررسی بکنیم ببینیم همچین چیزی وجود دارد یا نه. در نهایت با این حجم از تجربه، برآیند اجراهای ما، برآیند موفقی بوده و در پایان ما این بازخورد را نداشتیم که ببینیم مخاطب خسته شده باشد و به همین خاطر به تجربه و کارهایمان ادامه می‌دهیم. اجراهای ما همیشه روند صعودی داشته است. یعنی شب دوم بیشتر از شب اول و همین‌طور ادامه داشته. ولی این حرفی که می‌زنید قابل بررسی است و وقتی آلبوم بیرون بیاید بهتر می‌توانیم آن‌را بررسی کنیم.

امید: به نظر من مخاطب هم مهم است. یعنی مخاطب هم باید برای درک موسیقی تلاش کند. طبیعتاً یک‌سری ایده‌ها پشت سر هر ملودی و آهنگی هست. یک جمله‌ی معروف هست که می‌گوید امروزه مخاطب هم باید به اندازه‌ی هنرمند زحمت بکشد. این جریان خیلی در کشور ما مورد توجه نیست ولی به هر حال مخاطب حداقل باید چند بار یک قطعه را بشنود و مقایسه کند تا متوجه تفاوت آن‌ها بشود. این خیلی مهم است چون ما نمی‌خواهیم فکر کنیم که مردم چه می‌خواهند و بعد خودمان را به آن سطح برسانیم. طبیعتاً ما یک سطحی برای خودمان در نظر گرفته‌ایم و هرچقدر هم که ادعای این را داشته باشیم که نمی‌خواهیم مخاطب حرفه‌ای موسیقی ایران را جذب کنیم، اما از آن طرف دلیلی هم نداریم که با عامی‌ترین مخاطبان هم ارتباط برقرار کنیم وقتی که تنبلی می‌کنند و هیچ تلاشی برای درک موسیقی تازه نمی‌کنند.

کمی هم درباره‌ي ذهنیت دنگ شو و نام گروه حرف بزنیم. سازهای مختلف، آواز ایرانی در مقابل آواز غیر ایرانی و ویژگی‌های دیگر موسیقی دنگ شو.
طاها: سوای این‌که من و رضا عاشق آقای شجریان هستیم، خیلی وقت‌ها از مخاطبان‌مان این را شنیده‌ایم که گفته‌اند این آوازی که در موسیقی دنگ شو هست، آن ها را یاد آواز سنتی ایران و همان موسیقی می‌اندازد. این کاری که ما می‌کنیم مقدار زیادی‌اش ارضای حس شخصی خودمان است و علاقه‌ای که به موسیقی ایرانی داریم. یعنی وقتی که امید ابتدای قطعه آواز می‌خواند، من و رضا روی صحنه آهنگ‌ساز یا همگروهی و ... نیستیم. چشم‌هایمان را می‌بندیم و مثل مخاطب می‌رویم توی حس. ان لحظه فکر نمی‌کنیم که باید کار بزرگی انجام بدهیم. ذهنیت کلی دنگ شو، یک‌جور اعمال بخشی از قواعد دراماتیک در موسیقی است. تمام ایده‌های دنگ شو، از نقطه‌ی شروع تا امروز، قبل ازاین‌که ایده‌های موسیقایی باشد، ایده‌های دراماتیک بوده‌اند. بسیاری از بحث‌هایی که ما با موسیقیدان‌ها می‌کنیم سر همین است که می‌گویند دراماتورژی در موسیقی همان موزیکالیته می‌شود. درصورتیکه ما فکر می‌کنیم دراماتورژی در موسیقی همان دراماتورژی است و تغییری نمی‌کند. ولی من سواد این‌که در حیطه موسیقی بخواهم درباره‌ی این بحث بکنم را ندارم.

رضا:بسیاری از افرادی که اطراف من هستند به این حرف من ایراد می‌گیرند و می‌گویند یعنی چی که قواعد دراماتیک در موسیقی! ولی من بهشان می گویم ما با همین اصول دراماتیک مخاطبمان را روی صندلی میخکوب می‌کنیم. این همان اصلی ست که ما به خاطرش در یکی از کنسرت‌هایمان برای لحظاتی تمام نورهای سالن را خاموش کردیم و خواننده فقط یک شمع روشن کرد و در ادامه ما با یک نور شمع به اجرا ادامه دادیم و تاثیر فوق‌العاده‌ای در مخاطب داشت.
 
برخورد مخاطبان با نام «دنگ شو» تا به حال چه بوده؟ نپرسیده‌اند که این اسم یعنی چه و چرا این نام را برای گروه انتخاب کرده‌اید؟
طاها: «دنگ» کلمه‌ای کاملاً فارسی ست که مثلاً در فرهنگ دهخدا دو صفحه‌ی تمام توضیح دارد و «شو» هم یک فعل امر ساده از مصدر شدن است. ولی حدس شما کاملاً درست است. این سئوال در باره‌ی اسم گروه آن‌قدر تا امروز تکرار شده که بروشور کنسرت محک یک کپی از صفحات مربوط به معنی دنگ در لغتنامه‌ی دهخدا بود. «دنگ شو» نام یکی از نخستین قطعه‌های گروه است که در بیشتر کنسرت‌ها اجرا کرده‌ایم. این قطعه شعری از مولانا دارد که این‌گونه آغاز می‌شود: نبود چنین مه در جهان، ای دل همین‌جا لنگ شو/ از جنگ می‌ترسانی‌ام گر جنگ شد، گو جنگ شو/ در عشق جانان، جان بده، بی‌عشق نگشاید گره، ای روح این‌جا مست شو/ ای عقل این‌جا دنگ شو. علیرغم کنجکاوی‌ها درباره‌ی معنی، برخورد مخاطبان ایرانی و خارجی، با اسم گروه بسیار هیجان‌انگیز و امیدوارکننده بوده است.

رضا: من در این زمینه کمی بی‌پروا تر هستم و به نظرم دنگ شو بهترین اسمی‌ست که می‌توان برای یک گروه موسیقی ایرانی با چشم‌اندازهای بین‌المللی تصور کرد.

برسیم به کنسرت محک. چرا تصمیم گرفتید در موسسه محک کنسرت خیریه برگزار کنید؟
طاها: من در زمستان سال گذشته به سفارش خود موسسه‌ی محک، فیلم مستندی برایشان ساختم که بعد از ساخت فیلم به محیط محک بسیار علاقه‌مند شدم. دلم می خواست بعد از ساخت فیلم باز هم ارتباطم را با محک نگه دارم و به همین خاطر تصمیم گرفتم در آن‌جا کنسرت برگزار کنم.

انتخاب شعرهایتان در برنامه‌ها بر چه مبنایی صورت می‌گیرد؟ چون شما در انتخاب شعرهایتان خیلی متفاوت عمل کرده‌اید.
طاها: ما در انتخاب شعرها دو بخش مختلف داشتیم. بخش اول انتخاب اشعار و تصنیف‌های قدیمی‌ست که آن‌ها را بازخوانی می‌کنیم که در این بخش ملاحظات‌مان متفاوت است. مثلاً در بخش اشعاری که بازخوانی می‌شود این‌که حاوی متن نوستالژیک باشند، و با تمام تغییراتی که ما در آن‌ها ایجاد می‌کنیم، باز هم آن حس نوستالژیک را در مخاطب ایجاد بکند. مثلاً قطعه‌ی «از نوک مژگان» تنظیم کاملاً جدیدی داشت اما در نهایت همان حس نوستالژیک را دارد. یا قطعه‌ی «تا بیاید»، تنظیم جدیدی دارد ولی باز هم همان حس نوستالژیک را دارد.
در باره‌ی اشعار جدید فرآیند خیلی پیچیده‌ای دارد و نمی‌توانم دسته‌بندی مشخصی برایشان ارائه بدهم و به همین خاطر نمونه‌ای از چیزهایی را که قطعاً در انتخاب اشعارمان وجود ندارد، می‌گویم. مثلاً ما ابیاتی را از اشعار کهن انتخاب نمی‌کنیم که شنونده کلمات آن‌ها را در زندگی روزمره‌اش نشنود. یعنی از ابیاتی استفاده می‌کنیم که تماشاگر با آن‌ها احساس راحتی می‌کند، بدون این‌که چیز قلنبه سلنبه‌ای بشنود. مثلاً شما می‌توانید دیوان حافظ را باز کنید و ابیاتی راکه از غزل‌های حافظ حذف شده‌اند ببینید. بیت‌های زیبایی که از آن‌ها استفاده نکردیم.

در کنسرت ارسباران که سال گذشته برگزار شد، خواننده‌ی دیگری داشتید که در کنسرت محک به جای او امید نعمتی همراهی‌تان کرد. سوای خواننده، برای این کنسرت‌تان کنترباس را هم به عنوان ساز تازه‌ای اضافه کرده بودید. می‌خواهم بدانم با در نظر گرفتن این تغییرات اعضای ثابت دنگ شو چه کسانی هستند؟
طاها: هرچند جواب دادن به این سوال شاید اگر ده سال بعد پرسیده می‌شد هیجان‌انگیز تر بود ولی در عمر چهار ساله‌ی دنگ شو تا کنون پیانو، ساکسیفون و تنبک سازهای اصلی و محور بوده‌اند که یکی از شانس‌های بزرگ گروه همکاری با صبا صمیمی، نوازنده‌ی واقعاً متفاوت تنبک است. تا این زمان من، رضا، صبا و خانم غزل شاکری همیشه همراه دنگ‌شو بوده‌ایم با این توضیح که در اجراهای داخل ایران کمتر توانسته‌ایم از همراهی خانم شاکری استفاده کنیم. البته دنگ شو اعضای دیگری هم دارد که روی صحنه حاضر نشده‌اند، مثل صمد طالقانی که مدیریت هنری را برعهده دارد و خلاقیت‌های او در این زمینه برایم همیشه جذاب بوده است. حامی حقیقی، مرد صدای دنگ‌شو، که نوازنده‌ی کلارینت ارکستر فیلارمونیک تهران است و سینا عطائیان که کارگردانی کنسرت‌ها و کلیپ‌ها را انجام داده و آرش پهلوان که مدیر تبلیغات گروه است.
 

«البته واضح و مبرهن است که...»
به تازگی نشر نیلوفر کتابی از ضیاء موحد منتشر کرده با عنوان «البته واضح و مبرهن است که...» که رساله‌ای در باره‌ی مقاله‌نویسی ست. این کتاب دو بخش دارد که در بخش نخست آن، موحد درباره‌ی موضوع مناسب و پرفایده، تعریف صحیح مقاله و ساختار کلی آن، روش‌های مقاله‌نویسی، مرحله‌های آماده‌سازی مقاله و نکته‌هایی درباره‌ی هر بخش آن نوشته است. در بخش نخست همچنین، موحد مقاله‌ای کوتاه نوشته تحت عنوان «آیا ما مقاله‌نویس هم داریم؟» که  خواندن آن خالی از لطف نیست.
در بخش دوم این کتاب، انواع مقاله مثل مقاله‌ی روایی، توصیفی، تعریفی و...  شرح داده شده و همچنین فهرستی از نمودارها، واژه‌نامه‌های انگلیسی به فارسی و فارسی به انگلیسی، فهرست اعلام، کتاب‌ها و مقالات و کتاب‌شناسی نیز به چاپ رسیده است. موحد در بخش نخست این کتاب نوشته است: هدف من از این نوشته به دست دادن قاعده‌هایی برای نوشتن مقاله‌هایی که در کنار شعر و داستان اثر هنری شناخته می‌شوند نیست. این نوع نوشتن قاعده‌های معینی ندارد،‌یاد دادنی نیست. اما اگر بگوییم درهمه‌ی انواع مقاله‌ها، حتا مقاله‌های هنری اصل‌هایی هست که باید رعایت کرد، اغراق نکرده‌ایم. از این گذشته، مقاله‌های علمی، تحقیقی و فلسفی را هم می‌توان با رعایت اصل‌ها و دوستورهایی، رغبت‌انگیز و خواندنی کرد و دست کم این که آن‌ها را از نقص‌های چشمگیری که دامنگیر اغلب مقاله‌های فارسی ست، در امان داشت. هدف از این نوشته همین است». نثر خواندنی و روان ِ این کتاب، به علاقه‌مندان به مقاله نویسی کمک می‌کند تا به راحتی این کتاب آموزنده را بخوانند و از آن استفاده کنند.

«مثلاً برادرم» نوشته‌ی اووه تیم
مثلاً برادرم، یکی از مهم‌ترین کتاب‌هایی ست که در این چند سال گذشته در آلمان نوشته شده است، هم از جنبه‌ی ادبی و هم تاریخی. اووه تیم، از آن دست نویسندگان است که سعی می‌کنند که واقعیت را بدون توجیه و جبهه‌گیری بیان کنند. تیم در این کتاب سرگذشت برادرش را بیان می‌کند، برادری که در نوزده سالگی داوطلب خدمت در شاخه‌ی نظامی اس.اس می‌شود و در بیمارستانی صحرایی در اوکراین می‌میرد. اووه تیم بعد ازمرگ مادرش تصمیم می‌گیرد به این سرگذشت بپردازد. او با تحلیل نامه‌ها و دفتر یادداشت های روزانه‌ی برادرش سعی می‌کند تا به انگیزه‌های برادرش در رفتن به جبهه پی ببرد و در عین حال سرگذشت بازماندگان جنگ را باز می‌گوید. نتیجه‌ی کار نگاهی‌ست بسیار شخصی و خصوصی به خانواده‌ای آلمانی که تصویری‌ست از بسیاری از خانواده‌های امروز. به گفته‌ی مترجم، نثر اووه تیم در این کتاب، نثر ویژه‌ای ست. جمله‌ها کوتاه، ساده، بدون شرح و بسط اضافی و در موارد بسیاری بدون فعل. زمان‌ها در «مثلاً برادرم» درهم شده و گاه در بین چند جمله در زمان گذشته، جمله‌ای در زمان حال می‌آید. آثار این نویسنده امروزه در مدارس آلمان مطالعه و بررسی می‌شوند و تا کنون جوایز متعددی مثل «توکان» و «موندولو» را از آن خود کرده‌اند. «مثلاً برادرم» در سال ۲۰۰۳ نوشته شده است و نشر افق با ناشر اصلی این کتاب برای خرید امتیاز انتشار ترجمه‌ی فارسی آن طبق قانون کپی‌رایت به توافق رسید و امسال «مثلاً برادرم» با برگردان سید محمود حسینی‌زاد منتشر شد.  

«گوشواره انیس»، نوشته‌ي حمیرا قادری
گوشواره انیس مجموعه‌داستانی از حمیرا قادری ست که در سال ۸۳ با داستان «باز اگر باران می‌بارید» برگزیده‌ی مسابقه‌ی داستان‌نویسی صادق هدایت شد. این مجموعه‌داستان که نشر روزگار آن‌را منتشر کرده است، ۱۱ داستان دارد که با زبان افغانی نوشته شده و اغلب اتفاق‌های آن نیز در افغانستان می‌افتد. داستان‌هایی که راوی رنج‌های مردم افغانستان در زمان حضور طالبان در این کشور هستند. در بسیاری از داستان‌های این مجموعه، قادری از مشکلات زنان و دختران می‌نویسد و سختی‌هایی که به خاطر حضور طالبان می‌کشیدند که داستان ِ «گوشواره انیس» با همین مضمون یکی از بهترین داستان‌های این مجموعه است. حمیرا قادری، متولد ۱۳۵۸ در کابل، از سال ۷۹ برای ادامه‌ی تحصیل به ایران آمد و دوره‌ی لیسانس و فوق لیسانس خود را در رشته‌ي ادبیات و زبان فارسی گذراند. خواندن این مجموعه به مخاطبانی که به این‌گونه داستان‌های بومی علاقه‌دارند، توصیه می‌شود.

«پاره‌های عاشقی» سروده‌ی محمود معتقدی
نشر ثالث چندی پیش مجموعه‌شعر «پاره‌های عاشقی» سروده‌ی محمود معتقدی را منتشر کرد. پیش از این چهار مجموعه‌شعر با عناوین «فصل رویاهای گمشده»، «دستی میان پنجره و باران»، «عشق همچنان می‌تازد» و «مثل پاره‌های بامدادی» از این شاعر به چاپ رسیده بود. پاره‌های عاشقی، ۷۹ شعر دارد که در قالب آزاد سروده شده‌اند و بیشتر آن‌ها بیش از ۱۰ سطر هستند. اغلب شعرهای معتقدی مضمونی عاشقانه دارند که در آن‌ها توصیف بسیار استفاده شده است. علاقه‌مندان به شعر از خواندن این کتاب نیز ممکن است لذت ببرند.

:: روزنامه‌ی کارگزاران، ۲۰ مردادماه ۱۳۸۷

اگر به موسیقی علاقه‌دارید و در بازار کتاب، به دنبال کتاب‌های تخصصی یا نیمه‌تخصصی درباره‌ي این حوزه گشته باشید، شاید متوجه‌ی منابع محدود کتاب‌های موسیقی، خصوصاً موسیقی غربی شده باشید. کتاب‌هایی که در آن‌ها اطلاعات کامل درباره‌ی سازها و آهنگ‌سازان وجود داشته باشد و خواننده‌ی علاقه‌مند و حتا حرفه‌ای را با سرگذشت موسیقی آشنا کند. بسیاری از دانشجویان رشته‌ی موسیقی با این کمبود ِ کتاب‌های مرجع مواجه شده‌اند. انتشارات ناهید از سال ۸۱ دست به انتشار کتاب‌هایی در حوزه‌ی موسیقی زده که تا کنون سه جلد از این مجموعه چاپ شده است. «سرگذشت پیانو»، «سرگذشت آهنگسازان بزرگ» و «سرگذشت موسیقی جاز» سه کتابی هستند که تا به حال با ترجمه و پژوهش «پرتو اشراق»، مترجم نام‌آشنا، منتشر شده‌اند که از این بین «سرگذشت موسیقی جاز» هفته‌ی گذشته به بازار عرضه شد. سه کتابی که معرفی‌شان را می‌خوانید، گرچه کتاب‌های تخصصی موسیقی نیستند، اما در آن‌ها اطلاعات جامع و کاملی وجود دارد که علاقه‌مندان به این حوزه را با سرگذشت موسیقی‌هایی که درباره‌شان نوشته شده، آشنا می‌کند.

سرگذشت پیانو
بسیاری از مردم از جمله حرفه‌ای‌های عرصه‌ی موسیقی وقتی با مدارک باقی‌مانده از نوازندگان بزرگ روبرو می‌شوند، حیرت می‌کنند. بسیاری از این مدارک صوتی است و به قبل از سال ۱۹۲۵ تعلق دارد و دسترسی به آن‌ها ساده نیست. در میان فهرست بلند‌بالای نوازندگانی که قبل از شروع قرن بیستم بسیار فعال بودند و صفحاتی از آثارشان وجود دارد به نام‌های مهمی بر می‌خوریم. از طریق بررسی صفحات موسیقی موجود، می‌توانیم آگاه شویم که نوازندگان قرن نوزدهم چگونه و با چه کیفیتی وارد تجارت موسیقی شدند. تعدادی از این پیانیست‌ها کار خود را بعد از اختراع برق و ساخته شدن گرامافون‌های برقی در تجارت موسیقی ادامه دادند و آنچه را می‌نواختند، به ناشران آثار می‌فروختند.
«سرگذشت پیانو»، کتابی‌ست که تاریخچه‌ی پیانو و نوازندگان بزرگ آن‌را بررسی می‌کند. مجلات و نقدهای روزنامه‌ای از سال ۱۸۰۰ به بعد، نامه‌ها و نوشته‌های نوازندگان، نامه‌های موسیقیدانان و مصنفان به دوستان‌شان درباره‌ی آثاری که از نوازندگان شنیده‌اند و اظهار نظر مردم زمان درباره‌ی آن‌چه که روی صحنه‌های موسیقی می‌دیدند، مستنداتی هستند که در فراهم کردن تصاویر و متون این کتاب از آن‌ها استفاده شده است منبع دیگری که در تدوین این کتاب به کار رفته، صحبت‌های استادان موسیقی معاصر درباره‌ی نوازندگان است. آن‌طور که نویسنده‌ی کتاب، هارولد شوئنبرگ در مقدمه‌اش گفته است، مقدار زیادی از این اطلاعات کاملاً غیراعتماد بود. به گفته‌ی او مردان سالخورده‌ی موسیقی همیشه تمایل دارند که در گذشته‌ زندگی کنند و چشم‌اندازی را که از آن‌روزها در مقابل دیدگان ما می‌گشایند، آلوده به اوهام و خیالات شخصی ایشان است و پرده‌ای از مه غلیظ شکوه و افتخار نه چندان واقعی جلوی واقعیت‌ها را می‌گیرد و نمی‌گذارد تصویر درستی به ما برسد.
شوئنبرگ هدف از نوشتن این کتاب را جستجو میان همین خاطرات عنوان می‌کند، به این امید که آنچه غیرواقعی است دور بریزد و آن‌چه را که می‌تواند در روشن کردن تصویر نوازندگان بزرگ مفید باشد، برگزیند. در «سرگذشت پیانو» از نوازندگان بزرگ یاد خواهد شد، نه به قصد داستان‌سرایی و نقل احوال بلکه به نیت مطالعه در نقش مهم و اساسی نوازندگان بزرگ پیانو که تاثیرات شگفت‌آوری بر نسل خود به جا گذاشتند و در بسیاری از موارد در نوع نگاه نسل‌های بعد به فلسفه‌ی موسیقی دخالت کردند. در این کتاب دقت شده که چهره‌های اصلی پیانو از قلم نیافتند و مسیر نوزاندگی پیانو از موتزارت و کلمنتی تا زمان حاضر به عنوان یکی از نیروهای عمده‌ی جهان موسیقی روشن شود.
«سرگذشت پیانو» ۳۸ فصل دارد و کتاب به لحاظ خاطره‌هایی که در آن وجود دارد و نثر نیمه داستان‌گونه‌ی بخشی فصل‌ها، خواندنی و جذاب است که همین ویژگی باعث می‌شود مخاطب با کتابی صرفاً تخصصی روبرو نشود.

سرگذشت آهنگ‌سازان بزرگ
بسیاری از مخاطبان و علاقه‌مندان موسیقی کلاسیک، با نوازندگان و آهنگسازان بزرگ آشنا هستند و تا به حال کتاب‌های بسیاری چاپ شده که در آن‌ها منحصراً درباره‌ي زندگینامه و سرگذشت یک آهنگ‌ساز یا نوازنده نوشته شده است. کتاب‌هایی مثل سرگذشت موتزارت یا بتهوون. «سرگذشت آهنگ‌سازان بزرگ»، زندگینامه‌ی بسیاری از نوازندگان و آهنگسازان بزرگ را با نثری روان و خواندنی در کنار هم دارد.
کتاب «سرگذشت آهنگسازان بزرگ»، نوشته‌ی هارولد شوئنبرگ برای نخستین‌بار در سال ۱۹۷۰ به چاپ رسید و سال ۸۵ در ایران ترجمه و چاپ شد.  در این کتاب که روایات‌اش تا به امروز کشیده می‌شود تاکید بر واژه‌ی «بزرگ» است. آهنگسازان بزرگ هر یک از راه مخصوص به خود جهت و جریان موسیقی را تغییر داده‌اند ولی گرچه به ذهن آگاه بشریت دست نیافتند، اما موفق شدند به هوشیاری و آگاهی مردم مغرب‌زمین نفوذ کنند. آهنگ‌سازان بزرگ تقریباً همیشه بزرگترین شخصیت‌های زمان خود شناخته می‌شدند و در زمان خود رهبران و پیشروان نیز بودند زیرا موسیقی آنان در سراسر جهان بر نسل بعد تاثیر می‌گذاشت.
نویسنده در مقدمه‌ی کتاب‌اش گفته سئوالی را مطرح کرده است: آیا جهان در موسیقی امروز شخصیت‌های برجسته و بزرگی ارائه داده است؟ شخصیت‌هایی همپایه‌ی موتزارت، هایدن، بتهون، بارتوک و...؟ اگر بخواهیم منصفانه بیاندیشیم قضاوت در این‌باره دشوار است. امروز آهنگسازان همه‌جا دنبال شیوه‌ای مخصوص می‌گردند. دنبال سبک و روش اما باید اعتراف کنیم که از این میان هرگز پیشروان، رهبران و نوابغی چون بتهوون، برلیوز، واگنر و... ظهور نکرده است. نویسنده معتقد است برای این‌که بتوانیم کتاب زندگی آهنگسازان بزرگ را با وقایع و اوضاع روز تطبیق دهیم راهش این است که درباره‌ی آهنگسازان بزرگ زیاد سخت نگیریم.
شوئنبرگ به گفته‌ی خودش، این کتاب را براش شنونده‌ی عامی اما با هوش و علاقه‌مند به موسیقی نوشته است. او کوشیده که جمعیت موسیقی به لحاظ تاریخی، از کلادیو مونته وردی تا امروز را فراهم کند. هیچ نابغه و موسیقیدان و آهنگساز بزرگی را ندیده‌ایم که از گذشتگان خود تاثیر نگرفته باشد. کتاب حاضر به طور مشروح به زندگی و احوال آهنگسازان بزرگ می پردازد. در این کتاب جنبه‌های تفسیری و تکنیکی در نهایت اختصار بیان شده که برای خوانندگان غیر متخصص نیز قابل استفاده باشد.
هارولد شوئنبرگ در ۴۱ فصل این کتاب، شرح زندگانی آهنگسازان بزرگ را از مونته وردی اغاز کرده. نه به این لحاظ که پیش از او آهنگساز بزرگی وجود نداشته بلکه به این علت که موسیقی او مجموعه‌ای ست با کیفیتی فعال که می‌توان آن‌را متداول و همه‌گیر دانست.

سرگذشت موسیقی جاز
در چند سال اخیر، به موسیقی جاز خصوصاً در بین جوانان توجه بسیاری شده است. اما تا به حال کتابی درباره‌ی تاریخچه‌ی این موسیقی و یا زندگی‌نامه‌ی اشخاص جاز منتشر نشده بود. انتشار «سرگذشت موسیقی جاز» در بازار کتابی که تقریباً هیچ اثری از موسیقی جاز در آن وجود نداشت، اتفاق خوبی بود. این کتاب هفتصد صفحه‌ای را یوآخیم برنت نوشته که به تازگی در ایران ترجمه و چاپ شده است.
یوآخیم ارنست برنت ۷۷ سال زندگی کرد و یکی از معروف‌ترین چهره‌های جاز بین‌المللی بود. برنت خود اهل موسیقی بود و ترومپت می‌نواخت. کتاب «سرگذشت موسیقی جاز» در میان آثار او، برجسته‌ترین است. ربنت رساله‌ها و مقاله‌های دیگری هم داشت که در مطبوعات آلمانی زبان منتشر می‌شد. کتاب حاضر ۱۶ بار چاپ شد و در آمریکا به عنوان یک کتاب مرجع شناخته می‌شود.
موسیقی جاز را فریاد دادخواهی سیاهان خوانده‌اند. سیاهان، ساکن دشت‌های باز، روح باد را تسخیر کرده بودند و ضربات تام‌تام را بر آن سوار می‌کردند و به دور دست‌ها می‌فرستادند. تام‌تام از عناصر مهم و شاید مهم‌ترین عنصر فرهنگی بود و آلت خبررسانی به شمار می‌رود. ریشه‌ی جاز در صدای تام‌تام بود که باد آن‌را با خود به آن‌سوی اقیانوس برد. هدف نویسنده از تدوین این کتاب، دست‌یافتن به خصوصیات و کیفیات این نوع موسیقی است. از رگتایم و نیوارلئان تا اسلوب‌های برجسته و روش‌های نوین نوازندگی امروز. نویسنده قصد دارد در این کتاب به دور از هرگونه تعصب که اغلب از پارتیزان های پیر جاز قدیم در برابر اسلوب‌های نوین به ظهور می‌رسد، وسعت و تمامیت همه‌جانبه‌ی موسیقی جاز را به نمایش بگذارد.  او در این کتاب نکات برجسته‌ای را شرح می‌دهد که جاز توانسته برای خود فراهم آورد و موفق شده از نظر ارزشیابی، نقد و آموزش در سطحی انکارناشدنی قرار گیرد و موفقیتی جهانی برای خود دست و پا کند.
آن‌طور که مترجم در درآمد این کتاب نوشته است،  تولد جاز آمریکایی قطعاً در قرن بیستم نیست. دست کم چند قرن سابقه دارد، ریشه‌های خود را به قاره‌ي سیاه فرستاده و از آن جا تغذیه می‌کند.
خیلی از نظریه‌های جنبی درباره‌ی این نوع موسیقی در این کتاب جایی ندارد. محتوای این کتاب به پدیده‌ی سوینگ و نظریات بداهه نوازی، بلوز، تغییر شکل صدا در جهت‌ فرازهای اساسی جاز، مساله کشش و استحکام آن، توسعه‌ی طبل و سازهای ضربی و در نهایت تعریف جاز مربوط می‌شود. یوآخیم برنت تلاش کرده تا این نوع موسیقی را با مقیاس‌های خود بررسی کند و از مقایسه و نقد آن به لحاظ مقیاس‌هایی که به سایر فرهنگ‌هایی موسیقایی تعلق دارد پرهیز کند. در «سرگذشت موسیقی جاز» به صفحات معروف جاز نیز اشاره شده است.
این کتاب در هشت فصل نوشته شده که فصل نخست درباره‌ي سبک‌های موسیقی جاز است و فصل دوم نوازندگان و آهنگسازان جاز از بادی بولدن تا اورنت کولمن را شامل می‌شود. عناصر جاز و ادوات جاز فصل‌های سوم و چهارم را تشکیل می‌دهند و فصل پنجم به خوانندگان جاز می‌پردازد. فصل ششم  و فصل هفتم ارکسترهای بزرگ جاز و کوبوهای جاز هستند.
در فصل هشتم اما، پژوهش پرتو اشراق درباره‌ی اشخاص موسیقی جاز را می‌خوانیم. به گفته‌ی این مترجم و پژوهشگر، نویسنده‌ی کتاب در متن آن جایی برای توضیح و شرح زندگانی اشخاص جاز نگذاشته و از همین رو، بخش پایانی کتاب با عنوان «اشخاص جاز» به معرفی اشخاص جاز از نیوارلئان تا آوانگارد می‌پردازد. این بخش بر اساس حروف الفباست و شامل مواردی چون سال و محل تولد و چگونگی ورود به عرصه‌ی جاز می‌شود. 

در گفت‌وگو با مترجم
پرتو اشراق، متولد سال ۱۳۲۴ در تهران و تحصیل‌کرده‌ی دانشکده‌ی هنرهای دراماتیک است. او گرچه در سینما درس می‌خواند اما بعدها کار فیلم را رها کرد و به ترجمه روی آورد. این مترجم درباره‌ی هدف از ترجمه و انتشار کتاب‌هایی که معرفی شد می‌گوید: "هدف ما آشنا کردن مردم با مقوله‌ی موسیقی است. من پیشنهاد ترجمه و انتشار این کتاب‌ها را به ناشر ارائه کردم و او استقبال کرد و این مجموعه منتشر شد.  چندین سال پیش یکی از دوستان من از امریکا کتابی برای من درباره‌ی پیانو فرستاد. این‌که بزرگان پیانو چه کسانی بودند و اطلاعاتی درباره‌ی این ساز. من این کتاب را خواندم و از آن خوشم آمد و ترجمه‌اش کردم. این کتاب همین‌طور مانده بود تا این‌که روزی چاپ آن‌را به ناشر پیشنهاد کردم و او پذیرفت. که بعد از آن خود آقای کریمی منبع کتاب آهنگسازان
او درباره‌ی زمینه‌ی انتشار این کتاب‌ها و جای خالی آن‌ها در بازار کتاب می‌گوید: ما در حوزه‌ی موسیقی کتاب‌های تخصصی کم داریم. البته این کتاب‌ها که در این مجموعه منتشر شده‌اند، تخصصی نیستند. این‌ها کتاب‌هایی هستند که درباره‌ی موسیقی و سیر تحولات آن اطلاعات عمومی می‌دهد. پیش از این درباره‌ی موسیقی ایرانی کتاب‌هایی نوشته شده است. مثل کتاب‌های مرحوم روح‌الله خالقی ولی درباره‌ی موسیقی غربی منابع فارسی به آن صورت وجود نداشت. غیر از یکی دو تا کتاب مثل «چگونه از موسیقی لذت ببریم». به همین خاطر فکر کردیم که این زمینه‌ی خالی وجود دارد و همین کمک کرد تا این مجموعه را منتشر کنیم."
فصل پایانی کتاب «سرگذشت موسیقی جاز» پژوهش پرتو اشراق درباره‌ی اشخاص جاز است. او در این باره توضیح می‌دهد: "در متن کتاب آدم‌هایی بودند که اسامی‌شان آماده و درباره‌ی خودشان و اهمیت کارشان صحبت شده است. اما به طور مفصل درباره‌ی این اشخاص چیزی نوشته نشده بود. به همین خاطر به فکر افتادم حالا که از این اشخاص نام برده شده، منابعی پیدا کنم که این اشخاص به طور کامل معرفی شوند. بعد از پیدا کردن منبع، عکس‌هایشان را نیز پیدا کردم که نتیجه‌ی این پژوهش دویست صفحه‌ی پایانی کتاب «سرگذشت موسیقی جاز» شد.".
این مجموعه اما با موسیقی جاز به پایان نمی‌رسد: "بعد از سرگذشت موسیقی جاز، سرگذشت موسیقی پاپ است. این‌که این نوع موسیقی از کجا آمده و چه کسانی در آن بوده‌اند که ترجمه‌ی آن را به پایان رساندم و بعد از آن قصد دارم به موسیقی راک و رپ بپردازم."

:: روزنامه‌ی اعتماد، ۱۹ مرداد ۱۳۸۷