« کتاب می‌خوانیم یا نمی‌خوانیم؟ مساله این است | صفحه‌ی اصلی | آخ جون نوروز تو راهه! »

طنز و پیچیدگی در نوروز

نوروز خوانی
:: دو هفته‌نامه‌ی «مشق آفتاب»، ویژه‌نامه‌ی نوروز ۸۸

برای اهل ادبیات، تعطیلات نوروزی فرصت مناسبی‌ست که فارغ از کار و درگیری‌های روزمره، استراحت کنند و کتاب بخوانند. بسیاری از کتاب‌ها را اما نمی‌توان به راحتی در تعطیلات عید خواند. اغلب افراد ترجیح می‌دهند کتاب‌های خوش‌خوان را در این روزها دست بگیرند و به دور از دغدغه‌های روزمره، ساعاتی را غرق در دنیای داستان بشوند.

اگر دوست دارید در این روزها کتاب طنز بخوانید، «عطر سنبل، عطر کاج» گزینه‌ی مناسبی می‌تواند باشد. این رمان را فیروزه جزایری دوما نوشته که نخستین‌بار در سال ۸۴ با ترجمه‌ی محمد سلیمانی‌نیا منتشر شد و پاییز ۸۷ به چاپ پانزدهم رسید. عطر سنبل ،‌عطر كاج ترجمه كتاب Funny in Farsi است كه  يكي از كتابهاي پر فروش آمريكا در سال‌های ۸۲ و ۸۳ گذشته بوده و جوايز متعددي كسب كرده است ؛ از جمله يكي از سه كانديداي نهايي جايزه ي تِربر (معتبر ترين جايزه كتابهاي ظنز آمريكا در سال 2005) و كانديداي جايزه ي pen آمريكا دربخش آثار خلاقه غير تخيلي.
فیروزه جزایری دوما در یادداشتی که بر این کتاب نوشته، می‌گوید: وقتي خردسال بودم، ‌پدرم آن قدر از ماجراهاي دوران كودكي اش در اهواز و شوشتر برايم تعريف مي كرد كه حس مي كردم آن دوران را همراه او گذرانده ام . زمانيكه خودم صاحب فرزنداني شدم ، خواستم آن ها ماجراهاي من را بدانند. به همين دليل بود كه اين كتاب را نوشتم .

بسيار خوشحالم كه اكنون نسخه اي فارسي از آن در دسترس هموطنانم قرار دارد. اميدوارم احترام و عشق عميقي كه به خانواده و فرهنگم دارم در اين صفحات جلوه يابد. اگر چه بيشتر عمرم را خارج از ايران گذرانده ام ،‌ايران هنوز در رگ هاي من جاري است.

 عطر سنبل، عطر کاج با زبانی طنز و نثری ساده و روان ماجراهای زندگی دختری را روایت می‌کند که کودکی‌اش را در ایران گذرانده و با خانواده‌ی ایرانی‌اش به آمریکا مهاجرت کرده است. اتفاقات زندگی او و نیز مشکلات پدر و مادرش در برخورد با فرهنگ متفاوت آن‌جا موقعیت‌های طنزی را فراهم می‌کند که نویسنده آن‌ها را به خوبی روایت کرده.

در تعطیلات عید خواندن نمایشنامه‌های کوتاه نیز نمی‌تواند خالی از لطف باشد. نشر نی مجموعه‌نمایشنامه‌های کوچک و کوتاهی را زیر عنوان «دور تا دور دنیا نمایشنامه» منتشر کرده که اغلب آن‌ها برگردان فارسی آثاری از نمایشنامه‌نویسان بزرگ دنیا هستند. یکی از تازه‌ترین نمایشنامه‌های منتشر شده در این مجموعه، «مهمان ناخوانده» از اریک امانوئل اشمیت است که تینوش نظم‌جو آن‌را ترجمه کرده. این نمایشنامه درباره‌ی گفت‌وگوی یک فرد ناشناس با «فروید» روشنفکر قرن بیستم است. مهمان ناخوانده نخستین موفقیت بزرگ اشمیت در تئاتر به حساب می‌آید، نمایشنامه‌ای که او را در فرانسه و جهان به عنوان یک نمایشنامه‌نویس درخشان مطرح کرد.
از اریک امانوئل اشمیت تا کنون آثار زیادی در ایران ترجمه و منتشر شده است و فروش خوب و استقبال زیاد از  کتاب «آقا ابراهیم و گل‌های قرآن» نشان از علاقه‌ی مخاطبان به نثر و سبک نویسندگی اشمیت دارد. او درباره‌ی این نمایشنامه که برای نخستین‌بار در ایران منتشر شده، می‌گوید: من این متن را در خلوت خود نوشته بودم، بر اساس یک نیاز به شدت درونی و شخصی، به حدی که فکر نمی‌کردم غیر از چند دوست مهربان، کس دیگری بتواند با آن ارتباط برقرار کند." با وجود این، مهمان ناخوانده سه جایزه‌ی مولیر را از آن خود کرده و در تمام این سال‌هایی که از نگارش و انتشار آن می‌گذرد، یکی از موفق‌ترین نمایشنامه‌های جهان به حساب می‌آید.

این روزها خیلی از مخاطبان ادبیات، به خصوص طرفداران ادبیات آمریکای لاتین ریچارد براتیگان را می‌شناسند. براتیگان با رمان «صید قزل‌آلا در آمریکا» طرفدار پیدا کرد. پیش از این رمان نیز، نشر مرکز مجموعه‌داستان متفاوت او؛ «اتوبوس پیر» را منتشر کرده بود. . این رمان ِ خواندنی داستان ِ کارآگاه خصوصی  ِ فقیری ست به نام «سی کارد» بعد از مدت‌ها یک مشتری پیدا کرده اما برای تهیه مقدمات کار، حتا یک سنت هم پول ندارد. وقایع این رمان در زمان جنگ جهانی دوم و حمله‌ی ژاپنی‌ها به بندر پرل‌هاربر اتفاق می‌افتد. براتیگان در اغلب داستان‌هایش با زبانی طنز و نثری خواندنی، جامعه‌ی آمریکا را نقد و حتا به سخره می‌گیرد. «رویای بابل» بر خلاف «صید قزل‌آلا در آمریکا» سیر داستانی مشخص دارد و به خاطر همین تفاوت می‌تواند مخاطبان بیشتری را جذب کند. هرچند که زبان ِ براتیگان و نوع روایت او پیچیده نیست اما نمی‌توان درباره‌ی مفاهیمی که او از آن‌ها در رمان حرف می‌زند، با قاطعیت نظر داد. در رویای بابل به کسانی که دوست دارند رمان خوب خارجی در تعطیلات عید بخوانند، پیشنهاد می‌شود.

اگر جزو آن دسته مخاطبانی هستید که خواندن رمان‌های فارسی را به آثار غیر ایرانی ترجیح می‌دهید، «پری فراموشی» نوشته‌ی فرشته احمدی را از دست ندهید. این رمان با زبانی متفاوت و جذاب از زبان زنی روایت می‌شود که می‌خواهد به آینده فکر کند، اما گذشته‌ای تاریک در هیبت مردی نقاب‌دار در تمام لحظات‌اش وجود دارد. راوی داستان، با تمام افکار منفی و خیال‌بافی‌هایش، هر روز با کسانی که دورش هستند درگیر است و در راس این افراد مادر او قرار دارد. زن داستان مدام درباره‌ی آدم‌های دور و برش قضاوت می‌کند و به گمان او همه‌ي آدم‌ها چهره‌ای دوگانه دارند. پری فراموشی رمانی چند لایه‌ست که خواننده را برای کشف لایه‌های گوناگون خود به دنبال خود می‌کشد. مخاطب هنگام خواندن داستان وارد لایه‌های پیچ‌درپیچ ذهن راوی می‌شود و در پی کشف پیچیدگی‌های روحی او تفسیر آن از منظر روان‌شناختی می‌شود. داستان پرکشش این رمان به راحتی می‌تواند در تعطیلات نوروزی خواننده را با خود همراه و حتا در یک نشست او را به خواندن خود ترغیب کند.