« البته واضح و مبرهن است که... | صفحه‌ی اصلی | نوای موسیقی تجربی »

از ترجمه تا تئاتر روحوضی

یک ستون کتاب؛ شماره‌ی هشتم
:: روزنامه‌ی اعتماد، ۹ شهریور ۸۷

الهیات ترجمه، نوشته‌ی امید مهرگان
انتشارات فرهنگ صبا چندی‌ست که مجموعه‌ای جیبی با عنوان «کتاب‌های کوچک» را منتشر می‌کند. علاقه‌مندان به حوزه‌ی اندیشه و تاریخ ممکن است از خواندن کتاب‌های کوچک که مدیریت آن‌را امید مهرگان بر عهده دارد، لذت ببرند. جلد ششم این مجموعه، کتابی‌ست با عنوان «الاهیات ترجمه؛ والتر بنیامین و رسالت مترجم» که به گفته‌ی نویسنده‌اش، محصول فشرده‌ترین و اضطراری‌ترین مواجه با کنش ترجمه در تاریخ ویران شده است. این کتاب قصد دارد درباره‌ی خود وضعیت ترجمه باشد، آن‌هم از طریق بازتاب دادن  ِ تاملی ِ تکه‌پاره‌های تجربه‌های گسسته در وضعیتی بحرانی که در آن هنوز نهضت ترجمه به سرانجامی نرسیده است. نوشتن درباره‌ی ترجمه و مهم‌تر از آن کنش ترجمه کردن برای کسانی که ترجمه را به عنوان حرفه انتخاب کرده‌اند، کار بسیار جذابی‌ست. خواندن این نوشته‌ها هم ممکن است برای آن‌ها که اهل ترجمه هستند یا علاقه‌مند به آن، لذت‌بخش باشد.


«قلندران پیژامه‌پوش» نوشته‌ی سیدعلی میرفتاح
آن‌ها که اهل خواندن روزنامه هستند، لابد ستون‌ «کرگدن‌نامه» را که در روزنامه‌ی شرق منتشر می‌شد، یادشان است. «قلندران پیژامه‌پوش» که نشر افق آن‌را منتشر کرده، مجموعه‌ای مطالب منتشر شده در روزنامه‌ی شرق است که بعضی از آن‌ها در ستون هفتگی «شهرهای نامرئی» و بعضی در ستون روزنامه‌ی «کرگدن‌نامه» منتشر شده‌اند. در نوشته‌های سیدعلی میرفتاح، اغراق ِ زیاد وجود ندارد و همین ویژگی در کنار صمیمیتی که در نثر او وجود دارد، یادداشت‌هایش را جذاب می‌کند. اشخاصی که در این یادداشت‌ها با آن‌ها روبرو می‌شوید، اغلب در کنار ما حضور دارند، میرفتاح این افراد را دور هم جمع کرده و با زبانی خاص ماجراهایی را روایت می‌کند که از منظر بیرونی طنز هستند و مفرح، اما وقتی خواننده درگیر ماجراها می‌شود، با موضوعاتی تامل‌برانگیز روبرو می‌شود که با ظرافت بیان‌شده‌اند. در گردآوری این کتاب، یادداشت‌هایی که مبتنبی بر اخبار سیاسی، اجتماعی و فرهنگی روز بوده، صرف‌نظر شده است تا به قول میرفتاح گذر ایام، بوی کهنگی یادداشت‌ها را زیاد نکند!

«با اسب چوبین کلمات»، نوشته‌ی داوود ملکی
«با اسب چوبین کلمات» مجموعه‌ی تاملات ِ داوود ملکی ست. این کتاب شاید در نگاه خواننده در ابتدا تنها یک مجموعه‌شعر به نظر بیاید، اما با مرور این کتاب متوجه می‌شوید که نویسنده به درستی نام این کتاب را تاملات گذاشته است و خواننده با خواندن این قطعات کوتاه، به تفکر و تامل درباره‌ی جهان، انسان و سرنوشت وادار می‌شود. زبان داوود ملکی، زبان پیچیده‌ و معماوار نیست. با آن‌که به کار بردن چنین زبانی برای انتقال اندیشه‌های ژرف چندان آسان نیست اما او در بیشتر موارد با چیرده دستی از عهده‌ی این کار بر می‌آید. در برخی از قطعات این کتاب طنز تلخی وجود دارد که به کمک آن تضاد و تناقض به خوبی نشان داده شده است. تورج رهنما در مقدمه‌ای که برای این کتاب نوشته، ملکی را انسانی خردگرا و ژرف‌نگر معرفی می‌کند که ذهنی تحلیل گر دارد و می خواهد با این کتاب، خواننده را وادار به اندیشیدن کند. این کتاب را نشر نیلوفر منتشر کرده و خواندن‌اش به کسانی که به این نوع ادبیات علاقه‌دارند، توصیه می‌شود.


زمینه، زمانه و عناصر خنده‌ساز
مروری بر تاریخ نمایش در ایران و بررسی فراز و فروهای فراوانی که هنر نمایشی به خود دیده، مخاطب را با دو گونه‌ی مهم نمایشی روبرو می‌کند، تعزیه و نمایش شادی‌آور روحوضی. بسیاری از علاقه‌مندان به تئاتر مدرن، شاید با نمایش روحوضی که جزئی از تاریخ نمایش ایران است، چندان آشنا نباشند. خصوصاً که این نوع نمایش بعد از کودتای ۲۸ مرداد دچار رکود شد و در حال حاضر نیز چندان به آن توجهی نمی‌شود. کتاب «نمایش رو حوضی» که نشر سوره‌ی مهر آن‌را منتشر کرده، به سئوالات کسانی که از این نوع نمایش اطلاع چندانی ندارند، پاسخ می‌دهد. محمدباقر انصاری در مقدمه‌ی خود، به طرح این سئوال می‌پردازد که گذشته از لزوم ثبت حفظ  و حتا احیای نمایش رو حوضی به عنوان میراث نمایشی، این نمایش تا چه حد می‌تواند در تئاتر معاصر ایران نقش‌آفرین و تاثیرگذار باشد؟ آن‌هم در شرایطی که بشر امروز این قدر درگیر زندگی ماشینی است که بیش از هر زمان دیگر به خنده و شادمانی نیاز دارد. این کتاب در چهار فصل نوشته شده است که «باز شناسی ماهیت خنده»، «کمدی چیست؟»، «ماهیت و ساختار نمایش‌های شادی آور ایرانی» و «بررسی عناصر خنده‌ساز در نمایش شادی آور روحوضی» عناوین این چهارفصل هستند. در انتهای این کتاب همچنین گفت‌و‌گویی با نصرت کریمی درباره‌ی نمایش روحوضی در ایران به چاپ رسیده است که خواندن این کتاب برای آن‌ها که به نمایش و تاریخچه‌ی‌ آن علاقه دارند خالی از لطف نیست.