« یک داستان ضعیف، یک داستان قوی | صفحه‌ی اصلی | قهوه و اینترنت »

خرده پیشنهادهای یک گروه هنری

اهالی سینما، تئاتر و ادبیات چه نمایشنامه و فیلمنامه‌ای را توصیه می‌کنند؟
خرده پیشنهادهای یک گروه هنری

:: روزنامه‌ی کارگزاران، ۱۹ خرداد ۱۳۸۷

بازار کتاب‌های حوزه‌ی نمایشنامه و فیلم‌نامه این روزها رونق خاصی دارد. علاوه بر این‌که در نمایشگاه کتاب تعداد بسیاری کتاب تازه در این دو حوزه منتشر شد، به نظر می‌رسد که استقبال مخاطبان از این آثار نیز بیشتر شده است. شاید برای خیلی‌ها جذاب باشد که بدانند اهل سینما، تئاتر و ادبیات چه سلیقه‌ای دارند، چه کتاب‌هایی را در این دو حوزه می‌خوانند و خصوصاً کدام کتاب‌ها را به مخاطبان‌شان پیشنهاد می‌کنند.

ادبیات نمایشی به پیشنهاد تئاتری‌ها
بهروز غریب‌پور بعد از کناره‌گیری از مدیریت خانه‌ی هنرمندان ایران، روزهای پرمشغله‌ای را در تئاتر می‌گذراند. او نمایش‌های متعددی را در این سال‌ها اجرا کرده است که از میان ان‌ها می‌توان به «اپرای عروسکی رستم و سهراب»، «ایکارو» و «اپرای مکبث» اشاره کرد. «کلبه‌ی عمو تم» آخرین نمایش غریب‌پور بود که مدت زیادی در فرهنگسرای بهمن اجرا می‌شد. این نمایشنامه‌نویس و کارگردان کتاب خودش را پیشنهاد می‌دهد: کتاب تازه‌ی من، متن «اپرای مکبث» است که نشر ماهریز آن‌را به سه زبان فارسی، ایتالیایی و انگلیسی منتشر کرده است. این کتاب بر اساس متن فرانچسکو پیاژه نوشته شده که من آن‌را ترجمه کردم و به روی صحنه بردم.
او درباره‌ی دلیل پیشنهاد این کتاب می‌گوید: برای کسانی که این اپرا را دیده‌اند و می‌خواهند تفاوت ها و شباهت‌هایش را با اپرای مکبث بدانند، کتاب خوبی‌ست. با خواندن این کتاب راجع به این‌که چطور می‌توانیم یک اثر دراماتیک را به اثری ملودرام تبدیل بکنیم به صورتیکه ویژگی‌ها و نگاه فلسفی نویسنده‌ی اول را از دست ندهیم،‌ شناخت پیدا می‌کنیم.
غریب‌پور معتقد است با مطالعه‌ی این کتاب خواننده می‌تواند متوجه‌ی تفاوت‌های بین متن اپرای مکبث و متن نمایشنامه بشود.

"«گزارش خواب» نوشته‌ی محمد رضایی‌راد یکی از بهترین نمایشنامه‌هایی‌ست که تا به حال خوانده‌ام".
افشین هاشمی بازیگر و کارگردان موفقی است. او بارها به خاطر نمایشنامه‌هایی که نوشته یا کارگردانی و بازیگری‌اش، در جشنواره‌های داخلی و خارجی موفقیت‌های بسیاری کسب کرده. هاشمی که به تازگی اجرای نمایش موفق «حسن و دیو راه باریک پشت کوه» را به اتمام رسانده است، درباره‌ی دلیل این پیشنهاد توضیح می‌دهد: «گزارش خواب» نمایشنامه‌ی خیلی خوبی ست که از دوران معاصر شروع می‌شود و تاریخ معاصر ایران را دوره می‌کند. این نمایشنامه زبان خیلی خوبی دارد که در هر دوره‌ی تاریخی زبان آن متفاوت است.
البته محمد رضایی راد این کتاب را به افشین هاشمی و ساسان پیروز تقدیم کرده است!

«در مصر برف نمی‌بارد» نوشته‌ی محمد چرم‌شیر اما کتابی ست که محمد رضایی‌راد آن‌را پیشنهاد می‌کند ولی توضیح بیشتری درباره‌ی دلیل این انتخاب نمی‌دهد. این نمایشنامه را علی رفیع سال ۸۱ در تئاتر شهر تهران به روی صحنه برد.
 
محمد یعقوبی، یکی از نمایشنامه‌نویسان موفق و شاخص دهه‌ی هفتاد تئاتر است که نمایشنامه‌ی موفق «یک دقیقه سکوت» را نوشته. وقتی از او می‌پرسم چه نمایشنامه‌ای را پیشنهاد می‌دهد، می‌گوید: من نمایشنامه‌ی «خیانت» نوشته‌ی هارولد پینتر برگردان شعله آذر و «داستان یک پلکان» اثر آنتونیو بائرو بایخو، ترجمه‌ی تینوش نظم‌جو را پیشنهاد می‌دهم.
او درباره‌ی «خیانت» می‌گوید: این نمایشنامه برایم بسیار جذاب بود که به نظرم ساختار بسیار خوبی داشت. درباره‌ی دلایل این پیشنهاد بیشتر از این نمی‌خواهم توضیح بدهم چون فکر می‌کنم بهتر است خواننده خودش این کتاب را بخواند و از خواندن‌اش لذت ببرد."

"«بعضی‌ها داغشو دوست دارند» نوشته‌ی بیلی وایلدر با ترجمه‌ی بسیار خوب شهرام زرگر یکی از بهترین فیلم‌نامه‌هایی ست که می‌توان آن‌را پیشنهاد کرد."
کوروش نریمانی، نویسنده و کارگردان نمایش «دون کامیلو» درباره‌ی ویژگی‌های این فیلم‌نامه می‌گوید: بعضی ها داغش رو دوست دارند سمبل یک کمدی ناب و کلاسیک است که برای کسانی که می‌خواهند بنویسند می تواند سرمشق خوبی باشد. علاوه بر این، ترجمه‌ي خوب شهرام زرگر از این فیلم نامه در کیفیت آن قطعاً بی‌تاثیر نیست.

حبیب رضایی هم در حوزه‌ي تئاتر موفق است و هم در سینما. او مجموعه نمایشنامه‌های یاسمینا رضا و اریک امانوئل اشمیت را پیشنهاد می‌دهد و می‌گوید: نمایشنامه‌های اریک امانوئل اشمیت همگی از دیالوگ‌نویسی فوق‌العاده برخوردارند و آثار یاسمینا رضا نیز فضاسازی‌های نو و مدرنی دارد که من کمتر جایی مثل آن‌ها را خوانده‌ام.

«فتح‌نامه‌ی کلات» نوشته‌ی بهرام بیضایی نمایشنامه‌ایست که مهرداد رایانی مخصوص، رئیس مجموعه هنری تئاتر شهر آن‌را پیشنهاد می‌دهد. او درباره‌ی این کتاب می گوید: این نمایشنامه زبانی بسیار غنی دارد و داستان آن نیز بسیار جذاب است. «فتح‌‌نامه کلات» به لحاظ تکنیکی بسیار آموزنده و خوب است و محتوای تاریخی از زندگانی ایران را بررسی می‌کند.
 
نمایشنامه و فیلم‌نامه به پیشنهاد سینمایی‌ها
برای صحبت با اهل سینما و شنیدن پیشنهادهایشان اول از همه به سراغ سروش صحت رفتم. سروش صحت، بازیگر تئاتر و سینما و کارگردان سریال طنز «چارخونه» بدون لحظه‌ای تامل نمایشنامه‌ی «دایره بسته» نوشته‌ی اریش ماریا رمارک را پیشنهاد کرد: به نظر من این نمایشنامه متن خیلی خوبی دارد که هم فضاسازی خوب. علاوه بر این شخصیت‌های این نمایشنامه خوب پرداخت شده‌اند و از نظر درام هم بسیار خوب است.

وقتی از علیرضا داوود نژاد می‌خواهم کتابی در این دو حوزه پیشنهاد بدهد می‌گوید: «دیباچه نوین شاهنامه» نوشته بهرام بیضایی فیلم‌نامه‌ی بسیار خوبی ست. خواننده وقتی این کتاب را می‌خواند هم با فردوسی آشناتر می‌شود و هم با فنون فیلم‌نامه نویسی. ما با خواندن این کتاب با موقعیتی که فردوسی در آن قرار داشت و انگیزه‌هایش موجب شد تصمیم بگیرد شاهنامه را تدوین کند آشنا می‌شویم.
داوود نژاد اما کتاب دیگری را به غیر از این دو حوزه هم پیشنهاد می‌دهد: «تاریخ جنون» ِ میشل فوکو را هم پیشنهاد می‌دهم. هرچند که این کتاب در حوزه فلسفه نوشته شده اما هم مارا با خودمان آشنا می‌کند و هم با تاریخ تفکرات بشری و تاریخ تحولاتی که در معرفت به وجود آمد که فکر می‌کنم خواندن این کتاب برای خیلی‌ها مفید باشد.
 
فرزاد موتمن که با فیلم‌ سینمایی «جعبه‌ی موسیقی» در جشنواره‌ی فیلم فجر شرکت کرده بود، نمایشنامه‌ی «خرده جنایت‌های زناشوهری» نوشته‌ی اریک امانوئل اشمیت را پیشنهاد می‌کند.اما درباره‌ی دلایل‌اش برای این پیشنهاد این کتاب توضیحی نمی‌دهد. 

این روزها فیلم سینمایی «هم‌خانه»، دومین ساخته‌ی مهرداد فرید روی پرده‌ی سینماهاست. فرید می‌گوید به‌تازگی کتابی در حوزه‌ی نمایشنامه و فیلم‌نامه نخوانده است اما در حوزه رمان پیشنهاد خوبی می‌دهد: کتاب «کوتوله» را نویسنده‌ای سوئدی به نام پارلا کرویست نوشته که جایزه نوبل را هم برده است. این کتاب تازه ترجمه و چاپ شده و شرح حال کوتوله‌ای ست که در قرون وسطی در دربار پادشاهی ایتالیا زندگی می‌کند و وقایع آن دوران را به صورت خاطره‌نویسی و در قالبی نمادین روایت می‌کند. این کتاب به نظرم پیشنهاد خوبی ست برای کسانی که می‌خواهند رمان خوب بخوانند.

نیوشا ضیغمی از آن دسته از بازیگران سینما ست که کتاب زیاد می‌خواند. ضیغمی که این در روزها فیلم قرنطینه و تلافی را روی پرده دارد، کتاب «افسانه‌های تبای» را با ترجمه‌ی شاهرخ مسکوب پیشنهاد می‌کند و معتقد است که این سه نمایشنامه اساس نمایشنامه‌خوانی در جهان هستند. او می گوید: این سه نمایشنامه اساس داستان‌های نمایشنامه‌نویسی کهن هستند که بنیان تفکرات آن زمان بر اساس تقدیر بوده و به نظر من اساس نمایشنامه‌نویسی جهان هستند."

ادبیاتی‌ها پیشنهاد می‌دهند
نویسندگان و مترجمان ادبیات داستانی حوزه‌ی مطالعه‌شان بیشتر رمان و مجموعه‌داستان است. به همین خاطر اهل ادبیات اغلب ترجیح می‌دهند کتاب‌های دیگری به غیر از حوزه‌ی نمایشنامه و فیلم‌نامه پیشنهاد بدهند. با این حال حسین سناپور نویسنده‌ي رمان موفق «نیمه‌ی غایب» و مجموعه داستان «سمت تاریک کلمات» وقتی نمایشنامه‌ی «خرده جنایت‌های زناشوهری» نوشته اریک امانوئل اشمیت را پیشنهاد می‌دهد، می‌گوید: "این نمایشنامه به خوبی پیچیدگی‌های یک رابطه‌ی زناشوهری را نشان می‌هد و به همین خاطر فکر می‌کنم نمایشنامه‌ی خوبی ست."

میترا الیاتی این روزها مجموعه‌داستان تازه‌اش «کافه‌ی پری دریایی» را منتشر کرده است. او هم می‌گوید که به تازگی نمایشنامه یا فیلم نامه نخوانده و بیشتر مطالعه‌اش در حوزه ادبیات داستانی بوده است. او اما در کنار نمایشنامه‌ی «همه‌ی افتادگان» ساموئل بکت با ترجمه‌ی مشترک مراد فرهادپور و مهدی نوید که به نظرش از کارهای به‌یاد ماندنی با ترجمه‌ای بسیار خوب است، کتاب «۲۱ داستان از نویسندگان معاصر فرانسه» را با انتخاب و ترجمه‌ی ابوالحسن نجفی را پیشنهاد می‌دهد. الیاتی درباره‌ی این کتاب می‌گوید: در این کتاب داستان‌های درخشانی از نویسندگانی وجود دارد که تا به حال کارهایشان در ایران ترجمه نشده است. داستان‌هایی دلنشین که ترجمه‌ی درخشانی هم دارند و با چیدمانی بسیار خوب در مجموعه قرار گرفته‌اند.

نویسنده‌ی رمان «بازی آخر بانو» و مجموعه‌داستان کوتاه و موفق «بازی عروس و داماد» هم ترجیح می‌دهد به جای حوزه نمایشنامه و فیلم‌نامه، رمان ِ «اپرای شناور» جان بارت را با ترجمه‌ی سهیل سمی پیشنهاد کند.
بلقیس سلیمانی درباره‌ی این کتاب که چندی پیش جایزه بهترین اثر داستانی غیر ایرانی را از دومین دوره‌ی جایزه روزی روزگاری گرفت، می‌گوید: من وقتی این کتاب را خواندم احساس کردم یک کار پست مدرنیستی خوب خوانده‌ام که توانسته‌ام با آن ارتباط برقرار کنم. رمانی که در آن اندیشه‌ی فلسفی خوبی وجود دارد که روایی شده است.

امیر مهدی حقیقت، مترجم آثار جومپا لاهیری نویسنده‌ی هندی تبار اما پیشنهادهای خوبی در حوزه‌ی نمایشنامه دارد. او ابتدا نمایشنامه‌ی «سه زن بلند بالا» نوشته‌ی اردوارد آلبی با ترجمه‌ی هوشنگ حسامی را پیشنهاد می‌دهد. حقیقت درباره‌ی این نمایشنامه می‌گوید: ادوارد آلبی با ظرافت هرچه تمام‌تر زندگی سه زن را از وجوه گوناگون بررسی کرده و به لایه های درونی شخصیت‌ها نقب زده است. این کتاب روایت و لحن جذاب و شگفت‌انگیزی دارد که هوشنگ حسامی هم آن‌را خیلی خوب ترجمه کرده است.
مترجم رمان ِ «هم‌نام» همچنین خواندن تمام نمایشنامه‌های سام شپارد را پیشنهاد می‌کند: همه‌ی نمایشنامه‌های سام شپارد کارهای خوبی هستند به خصوص «کودک مدفون» که اخیراً ترجمه‌ی داریوش مهرجویی هم از آن منتشر شده است.
حقیقت در کنار این دو، مجموعه‌ای تازه از نیت سایمون به اسم «عاقبت عشاق سینه‌چاک» را پیشنهاد می‌کند که نشر نیلا آن‌را منتشر کرده است. به اعتقاد او این نمایشنامه طنز زمینه‌ای روان‌شناختی دارد و کتابی درخشان است.

مازیار میری فیلم «پاداش سکوت» را بر اساس داستان کوتاهی از احمد دهقان به نام «من قاتل پسرتان هستم» ساخت. وقتی از دهقان می‌پرسم چه کتابی را پیشنهاد می‌دهد،‌ می‌گوید: شاید هر کدام از ما فیلم‌نامه‌ها و نمایشنامه‌های زیادی را به صورت مکتوب خوانده باشیم اما فیلم‌نامه ونمایشنامه‌ای موفق است که بتوانیم آن‌را با فراخوانی ذهنی به سرعت به یاد بیاوریم. من با این مقدمه، نمایشنامه‌ی «دیر راهبان» نوشته‌ی فراریا دو کاسترو را پیشنهاد می‌کنم که محمد چرم‌شیر و فرهاد مهندس پور آن‌را بازنویسی و چاپ کرده‌اند.

دهقان درباره‌ی دلیل این پیشنهاد توضیح می‌دهد: در این نمایشنامه بیشتر از این‌که یک اتفاق بیرونی بیافتد، با یک درگیری ذهنی طرف هستیم. در جنگ جهانی دوم آلمانی‌ها می‌خواهند روستایی را بمباران کنند که در آن کلیسا و کارخانه‌ای وجود دارد و افراد در کلیسا می‌خواهند علامتی را نصب کنند که آلمانی‌ها با دیدن آن، کلیسا را بمباران نکنند. خواننده بیش از این‌که با این اتفاق بیرونی روبرو باشد، با درگیری ذهنی افراد در کلیسا روبرو است که فکر می‌کنند اگر آن ها کشته نشوند، یک عده انسان بی‌بضاعت در کارخانه کشته خواهند شد و این درگیری موجب خلق سیری زیبا در این اثر شده است.