با این باد، آن‌هم وقتی که یکهو خودش را می‌اندازد توی اتاق و روی میزم می‌چرخد و کاغذهایم را بلند می‌کند، هوایی می‌شوم. دلم هوای ساحل دریا می‌کند. این باد برای من یادآور آن سال‌های زندگی در شهر ساحلی ست، این باد دلم را می‌برد کنار مدیترانه و آفتاب‌اش. دلم هوایی شده و دست و دلم سخت به کار می‌رود. وقتی این‌طور باد می‌پیچد، دلم می‌خواهد از همین پنجره سر بخورم بیرون، همه‌چیز را ول کنم، بروم. بروم کنار ساحل. 

کارهایم روی میز مانده. باید تا یک ساعت دیگر فایل هفتصدتایی را ببندم. باید پنجره را ببندم، و عجیب آن‌که همین الان که این جمله را نوشتم، باد خودش را جمع کرد، لوردراپه‌ها را با خودش کشاند لای پنجره و انگار که با قهر، شیشه را بست. فقط چند روز دیگر... شاید بتوان با باد همراه شد. شاید بتوان با باد، رها شد.  

عید پارسال، به نظرم سال‌ها پیش است. خاطرات سفرم را که مرور می‌کنم، به نظرم دور می‌آیند، آدم‌هایش، خنده‌هایمان، خوشی‌هایمان...

برای عید امسال هیچ حسی ندارم. می‌ترسم بگویم که دوست دارم این سال تمام بشود، که سال بعد بدتر از این باشد.

شما اشتباه می‌کنید. اعتماد را توقیف کردند، ایران‌دخت را لغو امتیاز کردند، اما هنوز اینجا نفسی می‌آید، نفسی می‌رود.

:: پی‌نوشت:
دلم برای ستون هفتگی کتاب‌ام تنگ می‌شود. همه‌ی این دو سال نوشتن در اعتماد یک طرف، انگیزه‌ای که باعث شد نوشتن این ستون را از آذرماه شروع کنم یک طرف. دلم برای این ستون‌ام خیلی تنگ می‌شود. خیلی.

یک هفته می‌شود که به طرز احمقانه‌ای، از ساعت هفت و نیم تا هشت و نیم توی ترافیک صبح تهران رانندگی می‌کنم. برنامه‌های صبح رادیو اغلب چنگی به دل نمی‌زند، خودم هم از بس آدم ِ بعدازظهری هستم، که همه‌ی آهنگ‌های دوست‌داشتنی‌ام فقط وقت غروب یا شب کیف می‌دهند، با آفتاب تیز و هوای سرد صبح همه‌شان می‌شوند یک مشت سر و صدای مزاحم. تنها کارم این یک هفته تماشای قیافه‌های مردم توی ماشین‌های اطرافم بوده. آدم‌هایی که خواب رانندگی می‌کنند، آدم‌هایی که سرحال‌اند، آدم‌هایی که آرایش کرده، آب و شانه کرده قبراق توی ماشین نشسته‌اند.

امروز صبح به این فکر می‌کردم که مردم شهر دو دسته هستند. آن‌هایی که صبح‌ها سر یک ساعت معین می‌آیند بیرون، توی ترافیک می‌مانند، زمان‌بندی می‌کنند که هشت و نیم صبح کارت بزنند و بنشینند پشت میزشان. و آدم‌هایی که خواب صبح را از خودشان حرام نمی‌کنند، سر حوصله صبحانه‌شان را می‌خورند و وقتی دسته‌ی اول خیابان‌ها را خالی کردند و پشت میزهایشان مستقر شدند، تازه بیرون می‌زنند و حتا نمی‌دانند شیفت صبح زودی‌ها چقدر به آن‌ها حسودی‌شان می‌شود. توی همین فکرها بودم برای خودم که یک عروسک خاص و حالا تکراری شده چشمم را گرفت. بعد بوگیر بامزه‌ی کنارش چشمم را گرفت، بعد سپر له شده‌ی پراید سفید را دوباره دیدم، لاینی که در آن بودم حرکت کرد، رسیدم کنار ماشین‌اش، به خانم ِ راننده‌ی همسن و سال خودم علامت دادم که شیشه را بکشد پایین. هر دو صدای ضبط‌مان را کم کردیم. بهش گفتم: «می‌دونی ما هر روز صبح داریم توی همین ساعت، با همدیگه توی همین مسیر می‌ریم سر کار؟». خندید گفت: «تو هم فاطمی کار می‌کنی؟». گفتم: «نه، ولی برای رسیدن به انقلاب باید از فاطمی گذشت.». بعد به همین یک جمله‌ی خنک من بلند بلند خندید و گفت: «چه جالب. فردا صبح می‌بینمت». 

بعد عروسک بلوط‌دوست ِ توی کارتون عصر یخبندان با خانم صاحب‌اش از من دور شدند و من یادم افتاد که باید دوباره پلیس‌های قبراق صبح‌گاهی را دور بزنم که طرح ترافیک ازم نخواهند و... شما آن ساعت خواب بودید. مهم نیست بقیه‌ی مسیر دیگر به چه فکر کردم. 

مراسم جایزه‌ی نویسندگان و منتقدان مطبوعات حاشیه‌های شیرین زیاد داشت که دوست دارم چندتایشان را برای ثبت یک خاطره‌ی شیرین بنویسم. 

:: اجرای مراسم را محمدحسن شهسواری به عهده داشت و با طنازی مخصوص‌اش، مراسم را شروع کرد و از یونس تراکمه خواست تا گزارش جلسات داوری را بخواند. یونس تراکمه خیلی راحت و صمیمی از جلسات داوری‌شان گفت و تعریف کرد که چطور برای انتخاب نامزدهای هر بخش، داورها بحث می‌کردند و کارشناسی و با کنایه‌ای ظریف باز هم تاکید کرد که هر جایزه، میانگین سلیقه‌ی داوران‌اش است و لاغیر! جالب‌تر از آن تاکیدش بر نحوه‌ی انتخاب نامزدهای کتاب دهه‌ی این جایزه بود. انگار هیات داوران عادت کرده بوده هر چند وقت یک‌بار تاکید کند که برگزیده‌ی کتاب دهه، از بین نامزدهای ده دوره‌ی این جایزه انتخاب شده‌اند، نه کل کتاب‌های منتشر شده!

:: حسن شهسواری همان ابتدای حرف‌هایش، برای اطلاع مسئولان دولتی، حامیان مالی جایزه را اعلام کرد. باور کنید من یک نفر خجالت کشیدم وقتی از روی لیست، اسم می‌خواند و لیست تمام هم نمی‌شد. فکرش را بکنید؟ نصف بیشتر ناشران خصوصی، سرمایه‌گذار روزنامه‌های مستقل، دبیران جایزه‌های خصوصی دیگر و عده‌ای از نویسندگان و مترجمان به همراه یک فروشگاه مستقل فروش لپ‌تاپ در مجتمع پایتخت، همه‌شان دور هم جمع شدند تا این جایزه، هدیه‌ی مالی هم داشته باشد. آن هم نه صد سکه و دویست سکه! شش نیم سکه و یک دستگاه پرینتر-اسکنر. و بعد مجری برنامه باید همان اول لیست حامیان مالی را بخواند تا نکند مسئولان فکر کنند سازمان سیا پشت جایزه‌های خصوصی ایستاده‌اند و پول از پارویشان بالا می‌رود. 

:: برگزیده‌های جایزه، و اغلب کسانی که روی سن آمدند و میکروفن به دست گرفتند، هرکدام به نوعی به تحولات این روزهای کشور اشاره کردند. از یاد کردن از جواد ماه‌زاده و احمد زیدآبادی گرفته، تا پیمان اسماعیلی که خیلی ظریف گفت امیدوار است استفاده از ترس فقط منحصر به کتاب او بشود. غیر از این‌ها، چطور می‌شد از نشانه‌ها گذشت؟ شاید در نگاه نخست، گل‌های رز با رنگ غیرمتعارف سبز در گلبرگ‌ها، به نظر بی‌سلیقگی می‌آمد، اما گل‌های رز سبز را بگذارید کنار تندیس جایزه، که دو قلم بود به شکل «V». شما جای ما بودید، دلتان نمی‌خواست فقط برای طراح این تندیس چند دقیقه کف بزنید؟ حیف که نشد.

:: مهدی یزدانی‌خرم برایمان از ابراهیم گلستان حرف زد. از آن اخلاق‌هایش که می‌شناسیم و از آن‌ها نمی‌شناسیم. این‌که چه حرف‌هایی درباره‌ی گلستان زده شد مربوط به حاشیه‌ی مراسم نیست. اما باور کنید بعد از آن همه مروری که روی آثار گلستان شد و روی اخلاق و منش خاص‌اش، شنیدن «او الان ۸۷ سال‌اش است» با آن تکیه‌ای که مهدی یزدانی‌خرم روی عدد کرد، بدجوری هول‌آور بود. 

:: «همنوایی شبانه‌ی ارکستر چوب‌ها»، رمان بی‌نظیر رضا قاسمی بهترین رمان دهه شد. وقتی حسین کریمی، ناشر این رمان برای گرفتن جایزه روی سن آمد، چند دقیقه‌ای صدای کف زدن حاضران قطع نمی‌شد. انگار همه مثل من خوشحال شدند برای رضا قاسمی و رمان‌اش که به قول خودش، حالا دیگر روی دوپایش ایستاده است. 

:: محمود دولت‌آبادی چند باری روی سن آمد. با مدل خاص خودش، با راحتی‌اش، با صمیمیت‌اش. لحظه‌ی ورودش هم به سالن کمی جمع را تکان داد. جای رضا سیدحسینی عزیز هم خالی بود که ردیف جلو بنشیند و دست‌هایش را تکیه بدهد به عصایش. روحش شاد.

:: از ورود محمد قوچانی به مراسم چطور باید گفت؟ یا از حرف‌هایی که زد و اشکی که از تعداد زیادی از حاضران در سالن در آورد؟ او که از مجله خواندن در زندان گفت و از همدلی و همراهی همسرش، مریم باقی، با آن صدای لرزان و آن بغض. و انگار همه‌ی حاضران منتظر بودند حالا که بعد از مدت‌ها، بعد از این همه سختی ِ چند ماه اخیر دور هم جمع شده‌اند، یک نفر شرح مصیبتی بخواند تا همه کنار هم، بغض کنند و چند قطره‌ای اشک بریزند. برای این کار، چه کسی بهتر از قوچانی با همه‌ی سختی‌هایی که می‌دانیم در این چندین ماه کشیده؟

:: لیلی فرهادپور، از لحظه‌ای که رسید و نشست پهلوی محمد قوچانی؛ گریه کرد تا لحظه‌ای که رفت. جای آن‌هایی هم که در بند بالا، بغض‌شان را نگه داشتند، اشک ریخت.

:: و احمد غلامی، دبیر جایزه که مثل همیشه نمی‌شود از او حاشیه نوشت، که انگار نه انگار جایزه‌اش ده ساله شده، پشت میکروفن نیامد و در تمام مراسم، متواضع و مهربان از دور همه‌چیز را زیر نظر داشت. 

در مراسم امروز تا جایی که ذهن‌ام یاری می‌کند، محمود دولت‌آبادی، علی خدایی، محمود حسینی‌زاد، دکتر محمدرضا جمالی، ناهید طباطبایی، مژده دقیقی، مدیا کاشیگر، فرزانه طاهری، آذردخت بهرامی، محمد تقوی، محمد قوچانی، مریم باقی، اسدالله امرایی، پیمان اسماعیلی، حمیدرضا نجفی، سارا سالار، سروش صحت، شاهرخ گیوا، امیر احمدی‌آریان، پیمان هوشمندزاده، شهلا زرلکی، سعید طباطبایی، نگار اسکندرفر، کاوه و بهرنگ کیائیان و... و تعداد زیادی از ناشران، مترجمان، روزنامه‌نگاران و منتقدان مطبوعات حضور داشتند. 

جای آن‌ها که نبودند، و آن‌ها که نیامدند؛ خالی. 

:: مرتبط:
گزارش مراسم و متن پیام رضا قاسمی [خوابگرد]
گزارش یک قتل از پیش تعیین شده [طنزنوشته‌ای خواندنی از پوریا عالمی]
دهه‌ی رهایی از بوف کور [سارا]

:: ادعا نداشتن چیز خوبی ست. این‌که من به عنوان یک بازیگر، عکاسی کنم و با استفاده از شهرت و محبوبیت‌ام نمایشگاه عظیم برپا کنم و ادعایی هم نداشته باشم خوب است. نکته‌ی آزاردهنده آن‌جاست که بعضی‌ها ادعایشان می‌شود. یک‌هو بعد از یک‌عمر بازیگری نمایشگاه می‌گذارند و مدعی پانزده-بیست‌سال عکاسی حرفه‌ای می‌شوند.
این‌که یک کارگردان، بعد از یک عمر فیلم‌سازی و حتا عکاسی، باز از سر علاقه‌ی خودش سری به ادبیات بزند، سعدی و حافظ ِ خودش را منتشر کند باز هم بد نیست. کارگردان خوبی ست، اسم و رسم دارد، با اسم و رسم‌اش هم کتاب می‌فروشد. اگر با یک سعدی و یک حافظ و در آینده چند شاعر دیگر، یک‌باره نفس‌کش بطلبد، آن وقت ناجور می‌شود.بازیگری که عکس می‌گیرد، مثل من روزنامه‌نگاری ست که هوس عکاسی به سرم می‌زند و دوربین دست می‌گیرم. این‌طور مواقع باید توصیه‌ی بهمن جلالی را جدی گرفت: اثر را نقد کرد و با نقد ِ درست اثر، حرف زد.

:: ما از بازیگرها و شخصیت‌های مشهور و محبوب فرهنگی، هنری استفاده می‌کنیم برای بازارچه‌های خیریه. آن‌ها مردم را، خبرنگارها را، عکاس‌ها را به هرکجا که ما بخواهیم می‌کشانند. چرا باید شلوغ شدن نمایشگاه عکس یک بازیگر بشود مایه‌ی تمسخر و پوزخند ما؟ و چرا انتظار داریم کسی که می‌داند برخی مردم برای داشتن «عکسی از هدیه تهرانی» حاضرند ۴ میلیون تومان پول بدهند، عکس‌اش را کمتر از این‌ها قیمت بگذارد؟ حالا بگذریم از سیف‌الله صمدیان که روی عکس‌های هدیه تهرانی قیمت گذاشته و هوشمندی به خرج داده. 

:: به عکاس‌ها هم حق می‌دهم دلخور باشند. بحث امکانات دولتی و امکانات غیردولتی نیست. بحث این است که خانه‌ی هنرمندان برای نمایشگاه عکس یک عکاس حرفه‌ای، که حرفه‌اش عکاسی ست حاضر نمی‌شود تمام سالن‌ها و طبقات‌اش را اجاره بدهد. عکاس‌ها برای هر نمایشگاه باید در لیست انتظار گالری‌ها بایستند آن هم در شرایطی که یک آدم مشهور به راحتی می‌تواند از امکانات استفاده کند. درست مثل وقتی که بلیت هواپیما می‌خواهی و می‌گویند هواپیما بیخ‌تابیخ پر از آدم می‌خواهد پرواز کند، اما همان لحظه اگر هدیه تهرانی، امین حیایی، یا هرکس دیگری بیاید، هواپیما همیشه (اغلب) جا برای آن‌ها دارد. من به عکاس‌ها حق می‌دهم  از این تبعیض دلخور باشند. و به آن‌ها حق می‌دهم که اولین هدف‌شان برای پرتاب تیر، بازیگر مشهور باشد، نه صاحب گالری. 

به نظرم باید کمی منصف بود. تقصیری اگر باشد، گردن فضای کلی حاکم بر این ماجراست. حتا کمی تقصیر امتیازهای شهرت است. شهرتی که از یک طرف این امکانات خیره‌کننده را دارد، از طرف دیگر هزار امکان دیگر را از آن‌ها می‌گیرد. تا وقتی کسی ادعایی نکرده، بگذاریم کارش را بکند. حرفه‌‌های ما، ملک طلق ما نیست که نگذاریم کسی از شش فرسخی آن‌ها رد بشود. 

اگه همه‌ی اتفاق‌های بالا نیافته، اگه رسولی زنده باشه، اگه اعتماد پاینده باشه، قراره ستون کتاب چهارشنبه‌ها در بیاد که این هفته فقط یکشنبه منتشر شد. من تا جایی که می‌تونم در جریان کتاب‌های تازه هستم، با این حال کمک کنین چرخ به روز بودن ستون بچرخه!

سال پیش، نزدیک به چهارماه ستون هفتگی معرفی کتاب داشتم که تجربه‌ی خوبی بود. این دفعه شکل و شمایل‌اش فرق می‌کنه و امیدوارم این هم مثل قبلی باشه.

دلم می‌خواهد حالا که یادم افتاد به ششم آبانی که گذشت، برای وبلاگم آرزو کنم که صاحب تنبل‌اش، چند وقتی حوصله کند و تمام آرشیو دو وبلاگ ِ قبل از «صفحه‌ی سیزده دات کام» را در آن منتقل کند. اعتراف می‌کنم؛ حسودی‌ام می‌شود به وبلاگ‌نویس‌های قدیمی که آرشیو پرشین‌بلاگ‌شان هم در وبلاگ حالایشان هست، نه مثل من که فایل ووردش را گوشه‌ی فلان درایو هاردم گذاشته‌ام و سال به سال هم یادش نمی‌افتم. 

دلم می‌خواست امشب که یادم افتاده، حوصله می‌داشتم و از فواید وبلاگ‌نویسی می‌نوشتم؛ حس‌اش نیست. همین چند خط برای ثبت‌اش کافی ست. 

:: مرتبط:
چهارسالگی

اما باور کنین! هستن آدم‌هایی که جوالدوزهای بسیار در دسته‌های پنج‌تایی به آدم می‌زنن و وقتی صدات در می‌آد، طاقت ندارن یه سوزن کوچیک ناقابل رو هم تحمل کنن. این‌طوریه که ما آدم‌های عجیب، توانایی عجیبی داریم تو آزار دادن آدم‌های دیگه. و وقتی کاسه‌ی صبر طرف سر می‌آد، طاقت یه اتفاق مشابه و کوچیک رو هم نداریم. ما آدم‌ها عجیب هستیم. عجیب...

در مقابل این آدم‌ها، وقتی به روی‌شان آوردی که چه با دقت به‌شان اهمیت داده‌ای، چه با علاقه ریزترین زاویه‌های روحیه‌شان را کاویده‌ای که «رفاقت» کرده باشی؛ بعد باید بگذاری و بروی. اگر بمانی یا بگذاری بمانند، هرچه بعد از آن اتفاق بیافتد دیگر ارزش ندارد. این سرنوشت بدی برای رفاقت‌ها نیست. آدم‌ها همه از دایره‌ی اطراف برخی از آدم‌های دیگر حذف می‌شوند. همه‌ی مایی که فکر می‌کنیم تنهایی روی صندلی قضاوت نشسته‌ایم و دنبال دوستی‌های ایده‌آل‌مان هستیم و بی‌رحمانه رفتار می‌کنیم، همه‌ی ما روزی به دلیل دیگری از کنار یک نفر دیگر حذف شده‌ایم، و باز هم خواهیم شد. 

این وسط باید دوست‌هایی را که بلد هستند چطور رفاقت کنند با آدم، دو دستی چسبید. انسان‌های دوست‌داشتنی که این روزها رسماً شده‌اند کیمیا؛ آن‌ها که حتا می‌دانند کدام رایحه‌ی دنیا، مال خود خودِ خود آدم است!

حالا اما عوض شده‌ام. حالا وقتی خسته می‌شوم، وقتی باید فکر کنم، وقتی چند هفته‌ی سخت می‌گذرانم، از زیر مسئولیت‌های زندگی راحت شانه خالی می‌کنم. یکهو و ناگهانی تهران را ول می‌کنم. اگر بشود، شهر دیگری، آب و هوای دیگری و اگر هم نشود همین دور و اطراف چند روزی می‌پلکم تا آب‌های دلم از آسیاب بیافتد و باز روز از نو و روزی از نو. 

حالا هم می‌روم سفر. تهران ِ مخوف (کپی‌رایت رضا ساکی) را می‌گذارم برای باقی تهران‌نشینان و راهم را کج می‌کنم و پشت می‌کنم به این همه آدم و خبر و سیاست و کار و مسئولیت و... چند روزی نفس می‌کشم. حالا که چهارمین گریز را در دو ماه اخیر می‌زنم، حالا که برای چهارمین‌بار در دو ماه اخیر بار سفر بسته‌ام، تازه می‌فهمم چقدر شش ماه اول سال، همه‌اش خرداد نحس بود. چقدر...

اعتراف می‌کنم ما که نشستیم در سینما تا «بی‌پولی» را تماشا کنیم، می‌خواستیم فیلم بعدی سازنده‌ی «بوتیک» را ببینیم و عجیب سایه‌ی بوتیک بر بی‌پولی سنگینی می‌کرد. می‌خواهم کمی انصاف به خرج بدهم و با این‌که از بی‌پولی خوشم نیامده، خودم را بگذارم جای حمید نعمت‌الله، جای حمیدرضا نجفی، جای پرویز شهبازی، جای فلانی و بهمانی و بگویم آن بندگان خدا چه تقصیری دارند که من ِ مخاطب انتظارم بالاست و کتاب را که زمین می‌گذارم، از سالن سینما که بیرون می‌آیم، ناراضی هستم! و خب... دلم می‌سوزد برایشان که ما این‌قدر سخت‌گیرانه نگاه می‌کنیم و می‌خوانیم و از کوچکترین ایرادی به راحتی نمی‌گذریم. 

منفصانه‌اش این‌که؛ بی‌پولی بازیگران خوبی داشت. بازی لیلا حاتمی دلنشین بود و تماشای سیامک انصاری و بابک حمیدیان روی پرده‌ی سینما آدم را سرحال می‌آورد. اما بی‌پولی منطق نداشت. باورپذیر نبود. آن‌هم برای مخاطب این روزها که می‌داند فروش ماشین لیزینگ قسطی کار سخت و ناممکنی نیست! یک خانواده‌ی طبقه‌ی متوسط برای تهیه‌ی شیرخشک در اوج بی‌پولی به آن فلاکت نمی‌افتد. یا فارغ از بحث باورپذیر بودن یا نبودن فیلم، یا غیب شدن ناگهانی شخصیت‌های فیلم از میانه‌ی داستان، طنز بی‌پولی هم در بعضی جاها آزاردهنده می‌شد. یعنی گمان ِ من مخاطب از طنز این است که برای خنداندن تماشاگر چرا باید هنوز از «گیتارو با خودت نبر» استفاده کرد؟  

با همه‌ی این‌ها، «بی‌پولی» را توصیه می‌کنم. اما شمارا به خدا قسم برای دیدن «بی‌پولی» به سینما بروید، دور از سایه‌ی سنگین فیلم درخشانی مثل «بوتیک». 

فرض را بر این بگیریم کتاب‌هایی که در جایزه‌های دولتی بررسی می‌شوند، همان‌هایی هستند که در جوایز خصوصی حضور دارند؛ برایم سوال پیش آمده، که چه آیه‌ای نازل شده که نویسنده‌ی برگزیده‌ی جایزه‌ی جلال، لزوماً باید نویسنده‌ی برگزیده‌ی کتاب سال هم باشد؟ و چه عیبی دارد اگر نویسنده‌ای تواناست، هم جایزه‌ی جلال را بگیرد، هم جایزه‌ی کتاب سال را؟ با این‌که ما هنوز درست و حسابی خبر نداریم که داوران جایزه‌ی جلال چه کسانی هستند، اما داوری آن‌ها چه دخلی به نظر هیات داوران جایزه‌ی کتاب سال باید داشته باشد؟ و آیا این جوایز دولتی که نه مثل جوایز خصوصی، بودجه‌شان را از بیگانه می‌گیرند (نظر محسن پرویز) و نه پز اپوزوسیون دارند (نظر خود رمضانی‌فرانی) آن‌قدر دست‌شان بسته ست که نمی‌توانند از میان نویسنده‌هایی که به آن‌ها علاقه‌ دارند، دو نفر را برای این دو جایزه برنده اعلام کنند؟ کلاً متوجه نمی‌شوم چرا منطقی نیست که یک نویسنده به خاطر اثر خوبی که نوشته، هم جایزه‌ی فلان را بگیرد و هم جایزه‌ی بهمان را؟ 

نتیجه این‌که برادران من! ۱۱۰ سکه‌ را وقتی وعده بدهید که دلتان بیاید بگذاریدش در جیب آقا و شاید خانم نویسنده!