« مچ‌گیری در ساعت ۲۱ یا زنده‌باد شرافت! | صفحه‌ی اصلی | بسیار سفر باید، تا پخته شود خامی! »

آیا هر بلایی که به سرمان بیاورند، حق‌مان نیست؟

خبر دادگاه رفتن فرزانه طاهری، مسئول بنیاد گلشیری را که خواندم، حیرت کردم. مطمئن شدم که این تو بمیری دیگر از آن تو بمیری‌ها نیست. اتفاقاتی که در پی محاکمه‌ی یعقوب یادعلی به خاطر بخش‌هایی از رمانِ «آداب بی‌قراری» افتاد، دیگر از مرز شوخی و خنده گذشته. شاید وقت آن رسیده که کمی جدی‌تر به این مساله فکر کنیم.
امروز هرچه روزنامه‌ها را ورق زدم و وبلاگ‌ها را خواندم، هیچ مطلب به‌درد بخوری در این‌باره نخواندم. چرا؟ باید خودم را به جای جامعه‌ی ادبی بگذارم، تا شاید علت این سکوتِ مرگبار را پیدا کنم...

می‌توانم خودم را جای نویسندگانِ نوپای تازه‌کار بگذارم. آیا ترس ِ مجوز نگرفتن از ارشاد است که مرا وادار به سکوت می‌کند؟ آیا با خودم سبک سنگین می‌کنم پیامدهای اعتراض به ماجراهای اخیر را؟ آیا کفه‌ی ترازو را هزاربار بالا و پایین می‌کنم تا ببینم چقدر ضرر و منفعت برایم دارد؟ آیا فکر می‌کنم که حیات ادبی فقط نوشتن کتاب در خلوت و شرکتِ گاه به گاه در جلسات ادبی‌ست؟ آیا فکر می‌کنم که این اتفاقات هیچ ربطی به ادبیاتِ ایران ندارد و نباید از آن‌ها نگهبانی کرد؟ این کار را می‌کنم... اما با فکر کردن به نگرانی بابت مجوز گرفتن یا نگرفتن از ارشاد، یاد این می‌افتم که یادعلی و دیگران به خاطر رمانی مواخذه شده‌اند که همین مجوز را که من نگرانش هستم قبلاً گرفته بوده. به نتیجه‌ای نمی‌رسم...

خودم را باید جای نویسندگان جا افتاده‌تر و پیشکسوت بگذارم. آن‌هایی که در ایران مانده‌اند. کهنه‌کارهایی که نویسندگی، تخیل و خلاقیت را بیشتر می‌فهمند. آیا در این جایگاه، باید من هم نگران مجوز کتابم باشم؟ نویسنده‌ای که نگرانی‌اش برای مجوز گرفتن دیگر جزئی از زندگی‌اش شده، هنوز هم به همین شدت محافظه‌کاری می‌کند؟ آیا ترس از ممنوع‌القلم شدن می‌تواند وادارم کند به سکوت؟ آیا باید فکر کنم خدا را شکر که این اتفاق برای فلان کتابِ من نیافتاد و محافظه‌کارانه فقط نگاه کنم به تمام بلبشویی که راه افتاده؟ نه... هیچ‌کدام ِ این‌ سئوال‌ها، من را به جواب نمی‌رساند، وقتی که یادم می‌افتد همین نویسنده‌ها زمانی که احساس کردند به گلشیری توهین شده‌است، قلم‌هایشان را برداشتند و تاختند به هرکسی که کوچکترین انتقاد یا اعتراضی به نویسنده‌ی محبوب‌شان کرده‌ است.

خودم را می‌توانم جای روزنامه‌نگاران ِ صاحب ِ نام بگذارم. فکر می‌کنم که سکوتِ منِ روزنامه‌نگار یعنی چه؟ می‌ترسم از این‌که روزنامه‌ام را به خاطر یادداشتی ببندند؟ خب حساب می‌کنم که مگر چند تا روزنامه‌ی به‌درد بخور مانده است؟ آیا می‌ترسم از این‌که به خاطر دفاع از نویسنده‌ای که قبل‌تر‌ها در مدح «آدابِ بی‌قراری‌»اش یادداشت‌ها نوشته‌ام، گذارم به زندان و ... بیافتد؟ آیا می‌ترسم که اگر در روزنامه‌ای کار می‌کنم، یادداشتم باعث بروز مشکل برای روزنامه بشود و به سرنوشت مجتبا پورمحسن دچار شوم؟

شاید بتوانم خودم را به جای نویسنده‌های خارج از ایران هم بگذارم. آن‌ها که دغدغه‌ی ارشاد و غیره را هم ندارند. آن‌ها که چه اعتراض بکنند چه نه، مجوز ورود به خاک کشورشان را ندارند. باور کنید برای این عده حتا همین سئوال‌های "آیا" را هم نمی‌توانم طرح کنم.

خودم را جای وبلاگ‌نویس‌ها هم نمی‌گذارم. آخر برای بیشتر وبلاگ‌نویس‌های معمولی و روزانه‌نویس، عروسی هدیه تهرانی و اعتراض سفارت افغانستان به سریال چارخونه و کیفیت غذایی که شب گذشته خورده‌اند، مهم‌تر از اعتراض به محاکمه‌ی یک داستان‌نویس است.

وقتی جواب هیچ‌کدام از این سئوال‌ها را پیدا نمی‌کنم، نگاه می‌کنم به خودمان و آن‌ها که نشسته‌اند خارج از گود و لابد به کسانی که می‌خواهند جلوی این اتفاقِ به راستی شوم را بگیرند می‌گوییم فلانی لنگ‌اش کن؟

نتیجه‌ای از هیچ‌کدامِ این حرف‌ها نگرفتم. فقط فکر می‌کنم که انگار این‌بار هم، به جای این‌که به عمق فاجعه پی ببریم، به جای اینکه فقط چند ثانیه به سرنوشتی فکر کنیم که در پی این ماجرا برایمان رقم می‌خورد، مبهوت جریانی شده‌ایم که برای اولین‌بار در کشورمان اتفاق می‌افتد و جذابیت ِ بار اول‌ بودن‌اش بیشتر جذب‌مان کرده، تا آن چیزی که باید...

مرتبط:
گزارش مفصل بی‌بی‌سی همراه با چند مصاحبه و تکذیبیه و بیانیه
خواب سنگین بیش از ۱۲۰ وبلاگ در گروه ادبیات بازنگار